धार्मिक व सांस्कृतिक वैभव लाभलेले श्री क्षेत्र पावन दत्त मंदिर
भंडारा जिल्ह्यातील पवनी हे प्राचीन धार्मिक व सांस्कृतिक वैभव लाभलेले श्री क्षेत्र म्हणून ओळखले जाते.
एकाच ठिकाणी बारा ज्योतिर्लिंगांचे दर्शन - वेरूळ येथील शिवालय आणि विश्वकर्मा मंदिर
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वेरूळ येथे असलेले बारा ज्योतिर्लिंग शिवालय आणि विश्वकर्मा मंदिर हे भाविक व पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र ठरत आहेत.
प्राचीन इतिहासाचा जागतिक सन्मान- सोलापूरचा हिप्परगा तलाव
सोलापूरचा हिप्परगा तलाव ठरला १५४ वर्षांचा इतिहास आणि ३ तालुक्यांची तहान भागवणाऱ्या हिप्परगा तलावाला जागतिक सन्मान मिळाला आहे.
पारंपरिक जलव्यवस्थापनाचा ऐतिहासिक वारसा - अचलपूर येथील प्राचीन बावडी (बारव)
अचलपूर (प्राचीन एलिचपूर) हे अमरावती जिल्ह्यातील एक ऐतिहासिक शहर असून विदर्भाच्या सांस्कृतिक, सामाजिक आणि राजकीय इतिहासात त्याला विशेष स्थान आहे.
विदर्भाच्या जलसमृद्धीचा आधारस्तंभ -वान प्रकल्प (हनुमान सागर)
अमरावती जिल्ह्यातील दर्यापूर तालुक्यात वान नदीवर उभारण्यात आलेला वान प्रकल्प हा विदर्भातील एक महत्त्वपूर्ण जलसंपदा प्रकल्प मानला जातो. सिंचन, जलसंधारण, भूजल पुनर्भरण आणि जलविद्युत निर्मिती या दृष्टीने या प्रकल्पाचे विशेष महत्त्व आहे.
निसर्गरम्य त्रिवेणी संगम- भामरागड
गडचिरोली जिल्ह्यातील भामरागड तालुक्यामधील एक असे निसर्ग रम्य पर्यटन स्थळ आहे जिथे संगम आहे तीन नद्यांचा ..
उजनी धरण: सोलापूरची भाग्यलक्ष्मी
उजनी धरण हे महाराष्ट्रातील सर्वात महत्त्वाच्या आणि मोठ्या धरणांपैकी एक आहे. भीमा नदीवर बांधण्यात आलेल्या या धरणामुळे सोलापूरसह शेजारील जिल्ह्यांचा कायापालट झाला आहे,.
प्राचीन इतिहास आणि धार्मिकतेचे प्रतीक - आर्वीतील श्री काळामहादेव मंदिर
वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी परिसरातील प्राचीन श्री काळामहादेव मंदिर हे धार्मिक व ऐतिहासिक महत्त्वाचे स्थळ म्हणून ओळखले जाते. स्वयंभू शिवलिंगाबाबत स्थानिकांमध्ये विशेष श्रद्धा असून श्रावण महिना व महाशिवरात्रीला येथे मोठ्या प्रमाणात भाविक दर्शनासाठी येतात. शांत, निसर्गरम्य वातावरण आणि पारंपरिक स्थापत्य शैलीमुळे हे मंदिर धार्मिक पर्यटनाचे आकर्षण ठरत आहे.
गोंदिया कि धरोहर : कामठा रजवाड़ा
कामठा किला (राजवाड़ा) गोंदिया जिले की एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक धरोहर है, जिसका निर्माण नागपुर के भोसले शासनकाल में सरदार पृथ्वीराज सिंह नागपुरे द्वारा कराया गया था। विशाल प्रवेश द्वार, हाथियों का अस्तबल, गहरी खाई और प्राकृतिक झील इसकी सुदृढ़ सुरक्षा व्यवस्था तथा भव्य स्थापत्य कला को दर्शाते हैं। कामठा राजपरिवार ने समाजसेवा में भी महत्वपूर्ण योगदान दिया है। राजपरिवार के वंशज कुंवर तिलक सिंह द्वारा दान की गई भूमि पर आज गोंदिया का प्रसिद्ध के.टी.एस जिला अस्पताल संचालित हो रहा है। इतिहास, संस्कृति, समाजसेवा और जनकल्याण की दृष्टि से कामठा राजवाड़ा गोंदिया जिले की गौरवशाली विरासत का प्रतीक है।
पारदेश्वर शिवमंदिर : अध्यात्म, विज्ञान आणि श्रद्धेचे अनोखे केंद्र
छत्रपती संभाजीनगरजवळील कानापूर शिवार येथील पारदेश्वर शिवमंदिर हे अध्यात्म आणि विज्ञानाची सांगड घालणारे वैशिष्ट्यपूर्ण मंदिर आहे. येथे १११ किलो पाऱ्यापासून बनवलेले पारद शिवलिंग आणि १५१ किलो गंधकाची वेदी ही प्रमुख आकर्षणे आहेत. मंदिर परिसरात नवग्रह, सरस्वती, हनुमान, कार्तिकेय स्वामी तसेच विविध देवींची मंदिरे आहेत. पारद शिवलिंगाच्या दर्शनाने सुख, आरोग्य आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. मंदिराशेजारी असलेल्या श्री लक्ष्मी कुबेर सिद्धपीठात दिवाळीदरम्यान विशेष धार्मिक उत्सव साजरे केले जातात. धार्मिक, सांस्कृतिक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा संगम असलेले हे मंदिर शिवभक्त आणि पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे.
मल्हाराचा जयघोष जिथे जेजुरीसारखाच दुमदुमतो - प्रतीजेजुरी - श्री खंडोबा देवस्थान - घुंगराळा
प्रतीजेजुरी, श्री खंडोबा देवस्थान, घुंगराळा, ता. नायगाव, जि. नांदेड
विदर्भाच्या ऐतिहासिक वैभवाचा मौन साक्षीदार - नरनाळा किल्ला
अमरावती जिल्ह्याच्या उत्तरेकडील सातपुडा पर्वतरांगांमध्ये वसलेला नरनाळा किल्ला हा विदर्भातील सर्वात भव्य, विस्तीर्ण आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण किल्ल्यांपैकी एक मानला जातो. अकोट शहराजवळ असलेला हा किल्ला आपल्या प्राचीन वास्तुकला, समृद्ध इतिहास, नैसर्गिक सौंदर्य आणि दुर्गवैभवामुळे पर्यटक, इतिहास संशोधक आणि दुर्गप्रेमींसाठी आकर्षणाचे प्रमुख केंद्र बनला आहे. घनदाट जंगल, डोंगररांगा आणि निसर्गरम्य परिसराने वेढलेला हा किल्ला विदर्भाच्या सांस्कृतिक वारशाचा अमूल्य ठेवा आहे.
विदर्भातील पवित्र शक्तिस्थान : चंद्रपूरची महाकाली माता
चंद्रपूर शहरातील प्राचीन महाकाली देवीचे मंदिर हे विदर्भातील महत्त्वाच्या शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते. शहराची ग्रामदेवता असणारी महाकाली देवी लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे.
इतिहास, कला आणि निसर्गाचा अद्वितीय संगम- पितळखोरा लेणी
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील कन्नड तालुक्यातील पितळखोरा लेणी या महाराष्ट्रातील सर्वात प्राचीन बौद्ध लेण्यांपैकी एक आहेत. येथे एकूण १४ लेणी असून त्यांची निर्मिती इ.स.पूर्व दुसऱ्या शतकात झाल्याचे मानले जाते. चैत्यगृह, विहार, दगडात कोरलेले स्तंभ आणि आकर्षक शिल्पकला ही येथील प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. सातवाहनकालीन कला, इतिहास आणि निसर्गाचा सुंदर संगम अनुभवण्यासाठी पितळखोरा लेणी हे पर्यटकांचे महत्त्वाचे आकर्षण ठरते.
विदर्भातील श्रद्धा, इतिहास व संस्कृतीचे जागृत केंद्र- मुळावा येथील श्री रेणुकादेवी मंदिर
यवतमाळ जिल्ह्यातील उमरखेड तालुक्यातील मुळावा गावाजवळ वसलेले श्री रेणुकादेवी मंदिर हे विदर्भातील एक प्राचीन, जागृत व प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ म्हणून ओळखले जाते. उमरखेड–वाशीम मार्गावर उमरखेडपासून सुमारे १५ ते १७ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या एका रमणीय टेकडीवर हे मंदिर वसलेले असून दरवर्षी हजारो भाविक येथे दर्शनासाठी येतात.
अकोला जिल्ह्यातील वारी हनुमान मंदिर
तीन नद्या, दोन राज्ये आणि तीन जिल्ह्यांच्या सीमेवर असलेले विदर्भातील प्रमुख तीर्थक्षेत्र
कोल्हापूर जिल्ह्यातील इंचनाल येथील प्राचीन स्वयंभू गणेश मंदिर
फेब्रुवारीत होतो अनोखा किरणोत्सव
वेरूळ येथील शिवालय तीर्थ कुंडाचा ऐतिहासिक वारसा
पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांच्या लोककल्याणकारी कार्याचे उत्कृष्ट उदाहरण
केळापूरचे श्री जगदंबा देवी मंदिर
यवतमाळ जिल्ह्यातील इतिहास, श्रद्धा आणि सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक
स्वामी समर्थांच्या वास्तव्याने पावन झालेल्या अक्कलकोटमधील ऐतिहासिक राजेराय मठ
स्वामींच्या इच्छेने, त्यांच्या महासमाधीच्या एक वर्ष आधी स्थापन झालेला मठ
सोलापूर जिल्ह्यातील बार्शीचे पुरातन उत्तरेश्वर महादेव मंदिर
इतिहास, अध्यात्म अन् देशप्रेमाचा त्रिवेणी संगम
अजिंठा डोंगररांगेतील केळगावचे मुर्डेश्वर महादेव मंदिर
निसर्गरम्य परिसरातील प्राचीन हेमाडपंती वास्तू असलेले श्रद्धास्थान
छत्रपती संभाजीनगर शहरातील साई टेकडी
अध्यात्म, निसर्ग आणि साहसी पर्यटनाचा सुंदर संगम असलेले स्थळ
अजिंठा डोंगररांगेतील प्राचीन गुहेतील अंबऋषी महादेवाचे मंदिर
पर्यंटनदृष्ट्या महत्त्वाचे असलेले धार्मिक स्थळ
वेळापूरचे अर्धनारीनटेश्वर मंदिर - ७२५ वर्षांचा गौरवशाली इतिहास!
सोलापूर जिल्ह्यातील हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील वारसा
छत्रपती संभाजीनगरमधील पालचे प्राचीन सिद्धेश्वर महादेव मंदिर
हेमाडपंती स्थापत्याचा अनमोल ठेवा
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सुलीभंजन आणि हनुमान कुंड
धार्मिक, ऐतिहासिक आणि निसर्गरम्य पर्यटनस्थळ
सोलापूरच्या द्वादशी क्षेत्रातील भगवंत मंदिर
लाडक्या भक्तासाठी श्री विष्णू प्रत्यक्ष अवतरल्याची कथा
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात साकारतेय देशातील पहिले अंडरवॉटर म्युझियम
आयएनएस गुलदार युद्धनौकेचे रूपांतर समुद्राखालील पर्यटन केंद्रात; सागरी पर्यटन क्षेत्राला नवे परिमाण
भगवान पुरुषोत्तमाचे भारतातील एकमेव मंदिर - बीड जिल्ह्यातील श्री क्षेत्र पुरुषोत्तमपुरी
अधिक मासात आवर्जून भेट देण्यासारखे ठिकाण
दोन नद्यांचा अद्वितीय 'टी' संगम आणि मराठीतील पहिला शिलालेख
सोलापूरमधील हत्तरसंग कुडलचे ऐतिहासिक वैभव!
संतकवी श्री दासगणू महाराजांचे समाधी मंदिर
नांदेड जिल्ह्याच्या उमरी तालुक्यातील गोरठा गावातील तीर्थक्षेत्र
नांदेड जिल्ह्यातील चालुक्यकालीन हेमाडपंती शिवमंदिर
देगलूर तालुक्यातील होट्टल गावात आहे पुरातन वारसा
श्री क्षेत्र राहेर : नांदेड जिल्ह्यातील नृसिंह मंदिर
गोदावरी नदीच्या काठावरील तीर्थक्षेत्र
चौलचा हमामखाना : कोकणच्या मातीतील एक जागतिक स्थापत्य चमत्कार!
रायगडच्या मातीत उमटलेल्या पाऊलखुणा
श्रद्धा, परंपरा आणि इतिहास जपणारे हिवरा चौंढाळा येथील रेणुकामातेचे मंदिर
माहूरगडच्या रेणुकामातेचे उपपीठ
सोलापूरचे श्री रूपाभवानी मंदिर
सोलापूरच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक वारशाचा एक अविभाज्य भाग
अहिल्यानगर जिल्ह्यातील आगडगावमधील रहस्यमय भैरवनाथ मंदिर
तीन राक्षसांनी एका रात्रीत मंदिर बांधल्याची आख्यायिका
पैठणमधील नागघाट परिसर : संत ज्ञानेश्वरांच्या चमत्काराचे साक्षीदार असलेले पवित्र ठिकाण
इथेच घडली होती रेड्याच्या मुखातून वेद वदवल्याची घटना
सोलापूरचा मानाचा आजोबा गणपती!
पुण्यात सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू होण्याच्या आठ वर्षे आधीपासून सुरू आहे उत्सव
महर्षी कण्व ऋषींचा प्राचीन आश्रम आणि गुंफा
महान तपस्वींच्या पाऊलखुणा असलेले जळगाव जिल्ह्यातील पवित्र स्थान
ज्ञानेश्वरी या महान ग्रंथाचे लेखनस्थान - पैस खांब
अहिल्यानगरमधील नेवासा म्हणजे संत ज्ञानेश्वरांची कर्मभूमी. त्यांनी ज्ञानेश्वरी येथेच लिहिली. त्या ठिकाणाविषयी...
वर्षातून दोनदाच दरवाजे उघडणारे सोलापूरमधील हनुमान मंदिर
नरसिंग गिरजी मिलमध्ये आहे मारुतीचे २०० वर्षे पुरातन देऊळ
विनायक नावाच्या गावातील श्री सिद्धिविनायक मंदिर
रायगड जिल्ह्याच्या उरण तालुक्यातील पुरातन ठेवा
विदर्भातील सहानगड - इतिहास आणि निसर्ग यांचा मोहक संगम असलेले ठिकाण
भंडारा जिल्ह्याच्या साकोली तालुक्यातील किल्ला
प्रवरा आणि गोदावरी या नद्यांचा संगम असलेले प्रवरा संगम!
अहिल्यानगरमधील नेवासा तालुक्यातील ऐतिहासिक, पौराणिक वारसास्थळ
उत्तर महाराष्ट्रातील काही प्रसिद्ध शिवमंदिरे
स्थापत्यकला, संस्कृती, पुराणकथा यांचा संगम असलेल्या या मंदिरांविषयीची थोडक्यात माहिती देणारा लेख... महाशिवरात्रीनिमित्त...
भंडाऱ्यातील श्री समर्थ रामदासी मठ
श्री समर्थ रामदासस्वामींनी स्थापन केलेले, तेजस्वी वारसा जपणारे धर्मपीठ
अस्सल कोकणी पाहुणचार आणि अप्रतिम निसर्गसौंदर्य - श्रीवर्धन
कोकण आणि महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अप्रतिम अनुभव
धरा अमृत पर्यटनाची कास, जोडा माणसे व पैसा खास!
पर्यटनाच्या ठिकाणी सर्व प्रकारच्या सोयीसुविधा मिळाव्या व युवक-युवतींना रोजगाराची संधी उपलब्ध व्हावी, या उद्देशातून अमृत संस्थेचे व्यवस्थापकीय संचालक विजय जोशी यांच्या संकल्पनेतून 'अमृत पर्यटन' या विषयाचा उदय झाला. महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी अर्थात अमृत ही राज्य शासनाची स्वायत्त संस्था असून, ती खुल्या प्रवर्गातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांच्या विकासासाठी कार्यरत आहे. या संस्थेचे निबंधक सिद्धेश्वर वरणगावकर यांनी या संकल्पनेबद्दल लिहिलेला हा लेख...
हिंदवी स्वराज्याची राजधानी : रायगड किल्ला
रायगड म्हणजे शिवछत्रपतींनी स्थापलेल्या हिंदवी स्वराज्याची राजधानी असलेला किल्ला. या रायगडाची माहिती सांगणारा हा लेख....
जळगावच्या पाळधी गावातील श्री साईबाबा मंदिर आणि श्री महागणपती मंदिर
वैशिष्ट्यपूर्ण धार्मिक पर्यटनस्थळे
'हॉट एअर बलून'मुळे दापोलीची पर्यटनात अधिक उंच भरारी!
कोकणातील पहिल्याच उपक्रमाचा पर्यटकांनी लुटला आनंद
प्रेरणादायी लोकबिरादरी प्रकल्प
महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी अर्थात अमृत या राज्य शासनाच्या स्वायत्त संस्थेचे गडचिरोली जिल्हा उपव्यवस्थापक विजय चौधरी यांनी नुकतीच हेमलकसा येथील लोकबिरादरी प्रकल्पाला भेट दिली. डॉ. प्रकाश बाबा आमटे यांची भेट घेऊन चौधरी यांनी त्यांना अमृत संस्थेच्या कार्याविषयी आणि योजनांविषयी माहिती दिली. चौधरी यांनी लिहिलेला लोकबिरादरी प्रकल्पाची माहिती देणारा हा लेख...
रांजणखळगे : एक अनोखे आश्चर्य
कुकडी नदीच्या पात्रात निसर्गाची अद्भुत निर्मिती पाहायला मिळते. येथे २०० मीटर लांब आणि ६० मीटर रुंद परिसरात अनेक रांजणखळगे तयार झाले असून, त्यांनी चित्तवेधक शिल्परचना घडवली आहे.
शांतता, सौंदर्य आणि संस्कृतीची अनुभूती देणारा रत्नागिरी जिल्हा
निसर्ग, इतिहास, अध्यात्म आणि स्वाद यांचा अनोखा संगम म्हणजेच रत्नागिरी जिल्हा पर्यटन. शांतता, सौंदर्य आणि संस्कृती अनुभवायची असेल तर रत्नागिरी हा प्रत्येक पर्यटकाने भेट द्यायलाच हवा असा जिल्हा आहे.
केळ्यांचे चिप्स आणि भरीत-भाकरी : जळगावातील पर्यटनातून स्थानिकांना उत्पन्नाचे साधन
जळगाव जिल्हा अनेक पर्यटनस्थळांसाठी प्रसिद्ध आहे; शिवाय वैशिष्ट्यपूर्ण अशा स्थानिक खाद्यपदार्थांसाठी तो ओळखला जातो. पर्यटन हे स्थानिक शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाचे साधन आहे.
सीनेच्या तटकीं महापुण्यभूमी । समाधी विराजे तये डोंबग्रामी ॥
समर्थशिष्य कल्याणस्वामींचे समाधीमंदिर डोमगाव (ता. परांडा, जि. धाराशिव) येथे आहे. त्याविषयी माहिती देणारा हा लेख….