वेरूळ येथील शिवालय तीर्थ कुंडाचा ऐतिहासिक वारसा

छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वेरूळ येथे असलेले शिवालय तीर्थ कुंड हे पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांची दूरदृष्टी, धर्मकार्य आणि लोककल्याणकारी कार्याचे एक उत्कृष्ट उदाहरण आहे. अहिल्याबाई होळकर यांच्या जयंतीच्या निमित्ताने या ऐतिहासिक वास्तूचे जतन व संवर्धनाच्या कार्याची आठवण करून देणे आवश्यक ठरते.

घृष्णेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिराजवळ असलेले हे भव्य दगडी कुंड १८व्या शतकात अहिल्याबाई होळकर यांनी बांधले किंवा त्याचा जीर्णोद्धार केला. कुंडाची प्रशस्त रचना, दगडी पायऱ्या आणि परिसरातील लहान मंदिरे यामुळे हे ठिकाण धार्मिक, तसेच ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण मानले जाते. अहिल्याबाई होळकर यांचे केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे, तर देशभरातील अनेक मंदिरे, घाट, विहिरी, कुंड आणि धर्मशाळांच्या उभारणीत मोठे योगदान आहे. काशी विश्वनाथ मंदिर, सोमनाथ मंदिर आणि इतर अनेक तीर्थक्षेत्रांच्या पुनर्बांधणीसह धार्मिक वारसा जपण्याचे कार्य त्यांनी केले. वेरूळ येथील शिवालय तीर्थ कुंड हे त्यांच्या अशाच लोकहितकारी कार्याचे साक्षीदार आहे.

आजही घृष्णेश्वर मंदिरात दर्शनासाठी येणारे हजारो भाविक या तीर्थकुंडाला भेट देतात. प्राचीन स्थापत्यकला, धार्मिक महत्त्व आणि ऐतिहासिक वारसा यामुळे हे स्थळ पर्यटकांचेही आकर्षण ठरले आहे. पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या कार्याचा गौरव करताना शिवालय तीर्थ कुंडासारख्या ऐतिहासिक वास्तूंचे संवर्धन आणि जतन करण्याची गरज अधिक अधोरेखित होते.