अन्वा येथील प्राचीन चालुक्यकालीन शिवमंदिर

जालना जिल्ह्याच्या भोकरदन तालुक्यातील अन्वा गावात वसलेले प्राचीन चालुक्यकालीन श्री शिवमंदिर हे महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक वैभवाचे प्रतीक म्हणून ओळखले जाते. बाराव्या शतकात उभारण्यात आलेले हे मंदिर अप्रतिम दगडी शिल्पकला, वैशिष्ट्यपूर्ण स्थापत्यशैली आणि ऐतिहासिक महत्त्वामुळे राज्यातील महत्त्वाच्या पुरातत्त्वीय वारसास्थळांपैकी एक मानले जाते.

अन्वा मंदिर म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे मंदिर चालुक्य अथवा यादवकालीन स्थापत्य परंपरेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. हेमाडपंती शैलीची छाप असलेल्या या मंदिराची तारा आकाराची रचना विशेष आकर्षण ठरते. मंदिरातील प्रत्येक दगडावर कोरलेली नक्षी आणि शिल्पकला तत्कालीन कारागिरांच्या अद्वितीय कौशल्याची साक्ष देते.

मंदिराच्या भव्य सभामंडपाला ५२ ते ५६ सुंदर कोरीव खांबांचा आधार असून, या खांबांवरील कलाकुसर पर्यटकांचे लक्ष वेधून घेते. मंदिराच्या बाह्य भिंतींवर भगवान विष्णूच्या २४ शक्तिरूपांचे शिल्पांकन करण्यात आले आहे. शिवमंदिरावर विष्णूच्या विविध रूपांचे दर्शन घडणे हे अत्यंत दुर्मीळ वैशिष्ट्य आहे.

पूर्वाभिमुख असलेल्या या मंदिराच्या गर्भगृहात भगवान शिवाचे पवित्र शिवलिंग असून, भाविक येथे दर्शनासाठी मोठ्या श्रद्धेने येतात. मंदिर परिसरातील शांत वातावरण, ऐतिहासिक वास्तू आणि धार्मिक महत्त्व यामुळे हे ठिकाण पर्यटक, इतिहास संशोधक आणि अभ्यासकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे.

अन्वा येथील हे प्राचीन मंदिर मराठवाड्याच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे जिवंत प्रतीक असून, त्याचे जतन, संवर्धन आणि पर्यटनाच्या दृष्टीने व्यापक प्रसिद्धी होणे आवश्यक आहे. राज्याच्या ऐतिहासिक पर्यटन नकाशावर अन्वा मंदिराला विशेष स्थान मिळावे, अशी अपेक्षा स्थानिक नागरिक आणि इतिहासप्रेमी व्यक्त करत आहेत.