अमृतपेठची कोल्हापूरकरांच्या मनावर मोहिनी!

कोल्हापूर : एखादे प्रदर्शन संपते, स्टॉल्स आवरले जातात, वस्तू पुन्हा घरच्या वाटेने जातात आणि गर्दी हळूहळू ओसरते… मात्र काही अनुभव असे असतात, जे प्रदर्शन संपल्यानंतरही मनात रेंगाळत राहतात. कोल्हापूरमध्ये दि. ५ व ६ सप्टेंबर रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी (अमृत) यांच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेल्या ‘अमृतपेठ’ने असाच अविस्मरणीय अनुभव कोल्हापूरकरांना दिला.

अमृतपेठ थेट बाजार पेठ कोल्हापूर याचे उद्घाटन संघ कार्यकर्ते नगर कार्यकारणी मधील नगर कार्यवाह प्रज्योत जोशी यांच्या हस्ते करण्यात आले यावेळी पुणे विभागीय अधिकारी प्रथमेश जी कुलकर्णी जिल्हा व्यवस्थापक प्रशांत जोशी उपव्यवस्थापक अभिजीत कुलकर्णी अमृत मित्र शिरीष कुलकर्णी अमृत सखी सिद्धी गुर्जर ,स्टॉल धारक व ग्राहक उपस्थित होते.

हे प्रदर्शन केवळ खरेदी-विक्रीचे व्यासपीठ नव्हते; ते होते कलेला मिळालेली दाद, कष्टांना मिळालेली ओळख, स्वप्नांना मिळालेली दिशा आणि स्वयंसिद्धतेचा उत्सव!

प्रत्येक स्टॉलची वेगळी ओळख… प्रत्येक वस्तूमागची वेगळी कहाणी!

‘अमृतपेठ’मध्ये विविध प्रकारच्या आकर्षक आणि नाविन्यपूर्ण वस्तूंनी सजलेले स्टॉल्स उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेत होते. सुंदर काचेच्या कलाकृती, मनमोहक ज्वेलरी, विविध प्रकारच्या साड्या, कोकणी वस्तू, पैठणी पर्स, गणपती सजावटीचे साहित्य, घरगुती मसाले तसेच रुचकर खाद्यपदार्थांनी प्रदर्शनाला वैविध्यपूर्ण रंगत दिली.

मात्र ‘अमृतपेठ’ची खरी खासियत केवळ या वस्तूंच्या वैविध्यात नव्हती; ती होती प्रत्येक वस्तूमधून जाणवणाऱ्या भावनेत! स्वतःच्या हातांनी तयार केलेल्या प्रत्येक वस्तूमध्ये कल्पकता, मेहनत, संयम आणि स्वप्नांची एक छोटीशी कहाणी दडलेली होती. म्हणूनच ‘अमृतपेठ’मध्ये खरेदी करणाऱ्या प्रत्येकाला वस्तूसोबत तिच्यामागची मेहनतही अनुभवता आली. काचेच्या कलाकृतींनी जिंकली मनं!

हातांनी साकारलेल्या सुंदर आणि रेखीव काचेच्या कलाकृतींनी विशेष आकर्षण निर्माण केले. काचेच्या नाजूक माध्यमातून साकारलेल्या कलाकुसरीने उपस्थितांच्या नजरा खिळवून ठेवल्या. हातांच्या कौशल्यातून काचेला मिळालेला कलात्मक आकार हा अनेकांसाठी ‘अमृतपेठ’मधील अविस्मरणीय अनुभव ठरला.

नाजूक आणि मनमोहक ज्वेलरीकडे महिलांचे विशेष आकर्षण दिसून आले. विविध रंग, नक्षी आणि पारंपरिकतेचा साज असलेल्या साड्यांनीही ग्राहकांना भुरळ घातली. पैठणी पर्स आणि इतर कलात्मक वस्तूंनीही खरेदीदारांचे लक्ष वेधून घेतले. बाप्पाच्या भक्तीतून पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश!

गणेशोत्सवाच्या मंगलमय वातावरणात पर्यावरणपूरक गणेशमूर्तींनी ‘अमृतपेठ’ला सामाजिक जाणिवेची सुंदर किनार दिली. भक्तीच्या उत्सवाला पर्यावरण संवर्धनाची जोड देत या गणेशमूर्तींनी ‘बाप्पासोबत निसर्गाचेही रक्षण करूया’ असा मोलाचा संदेश दिला. त्यामुळे गणेशमूर्ती हा केवळ सजावटीचा विषय न राहता पर्यावरणाबद्दलची जबाबदारी जागवणारा संदेशवाहक ठरला. घरगुती मसाल्यांपासून थालिपीठ-वड्यांपर्यंत… चवीनेही जिंकली मनं!

घरगुती मसाल्यांच्या स्टॉलने गृहिणींच्या विशेष पसंतीस उतरून दैनंदिन स्वयंपाकाला चव आणि सोय दोन्ही दिली. घरगुती चवीचा सुगंध आणि पारंपरिकतेची ओळख असलेल्या या उत्पादनांना ग्राहकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला. तर खाद्यपदार्थांच्या स्टॉलवर थालिपीठ, वडे आणि गरमागरम चहाने खवय्यांच्या जिभेवर अक्षरशः आनंदाची मेजवानी दिली. त्यामुळे ‘अमृतपेठ’मध्ये डोळ्यांना कलेची मेजवानी, मनाला आपुलकीची ऊब आणि जिभेला चवीची पर्वणी असा अनोखा त्रिवेणी संगम अनुभवायला मिळाला.

घरगुती व्यवसायांना मिळाले हक्काचे व्यासपीठ! ‘अमृतपेठ’चा सर्वात महत्त्वाचा आणि कौतुकास्पद पैलू म्हणजे घरगुती व्यवसाय करणाऱ्या व्यावसायिकांना आपली उत्पादने थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचविण्याची संधी मिळाली.

घरच्या घरी तयार होणाऱ्या वस्तूंना बाजारपेठ मिळणे, ग्राहकांशी थेट संवाद साधता येणे आणि आपल्या उत्पादनाचे प्रत्यक्ष कौतुक ऐकता येणे, हा अनुभव अनेक व्यावसायिकांसाठी आत्मविश्वास वाढवणारा ठरला. या उपक्रमाला भेट देणाऱ्या नागरिकांसोबतच स्वयंसिद्धा, ब्राह्मण ग्रुप्स तसेच इतर संस्थांच्या प्रतिनिधींनीही ‘अमृतपेठ’सारख्या प्रदर्शनांचे वारंवार आयोजन व्हावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केली.

घरगुती व्यावसायिकांना आपले उत्पादन सादर करण्यासाठी, ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी आणि व्यवसायाला नवी ओळख मिळवून देण्यासाठी ‘अमृतपेठ’ हे अत्यंत उपयुक्त व्यासपीठ असल्याचे त्यांनी नमूद केले. दोन दिवसांचे प्रदर्शन… पण नाते मात्र कायमचे!

‘अमृतपेठ’ला भेट देणाऱ्या प्रत्येकाच्या हातात काही ना काही होते—कुणाच्या हातात सुंदर कलाकृती, कुणाकडे ज्वेलरी, कुणी साडी घेऊन परतले, तर कुणी घरगुती उत्पादने आणि खाद्यपदार्थांची चव घेऊन. पण या प्रदर्शनाची खरी कमाई वस्तूंच्या विक्रीत नव्हती… ती होती निर्माण झालेल्या विश्वासात, मिळालेल्या कौतुकात आणि तयार झालेल्या आपुलकीच्या नात्यात! व्यावसायिकांनी ग्राहकांशी संवाद साधला, ग्राहकांनी त्यांच्या कष्टांची दखल घेतली आणि ‘अमृत’ने या दोघांना जोडणारा विश्वासाचा दुवा निर्माण केला.

म्हणूनच ‘अमृतपेठ’ हे केवळ दोन दिवसांचे प्रदर्शन नव्हते; दोन दिवसांत निर्माण झालेला हा एक आपुलकीचा परिवार होता. कोल्हापूरकरांची मागणी; ‘अमृतपेठ’ पुन्हा सजणार? ‘अमृतपेठ’ला मिळालेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद आणि नागरिकांकडून व्यक्त झालेली पुढील प्रदर्शनाची मागणी यामुळे सर्व व्यावसायिक आणि ग्राहकांच्या हिताचा विचार करून सुमारे एका महिन्यानंतर पुन्हा ‘अमृतपेठ’चे आयोजन करण्याबाबत अमृतकडून विचार सुरू आहे.

कारण आता मागणी केवळ ग्राहकांची नाही… ही मागणी आहे त्या हातांची, ज्यांना आपल्या कलेला बाजारपेठ हवी आहे; त्या उद्योजकांची, ज्यांना आपल्या व्यवसायाला नवी ओळख हवी आहे; आणि त्या ग्राहकांची, ज्यांना वस्तूंमध्ये केवळ खरेदी नव्हे, तर मेहनत, कला आणि आपुलकी अनुभवायची आहे!

‘अमृतपेठ’ने कोल्हापूरला एक सुंदर संदेश दिला आहे— स्वयंसिद्धतेला जेव्हा व्यासपीठ मिळते, कलेला जेव्हा बाजारपेठ मिळते, कष्टांना जेव्हा ग्राहकांची दाद मिळते, तेव्हा छोट्या छोट्या स्वप्नांनाही मोठी भरारी घेण्याचे बळ मिळते! "अमृतपेठ… वस्तूंची नव्हे, स्वप्नांची बाजारपेठ!"

अमृत संस्थेविषयी : महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी अर्थात अमृत ही राज्य शासनाची स्वायत्त संस्था असून, खुल्या प्रवर्गातील ज्या जातींना कुठल्याही शासकीय संस्था किंवा महामंडळाचा लाभ मिळत नाही अशा जातींमधील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक हा अमृत संस्थेचा लक्ष्यित गट आहे. त्यामध्ये ब्राह्मण, कायस्थ, कोमटी/वैश्य, मारवाडी, पटेल, राजपूत, यलमार, अय्यंगार, राजपुरोहित, पाटीदार, नायर, नायडू, कम्मा, कानबी, सिंधी, बनिया, बंगाली, त्यागी, सेनगुनथर, गुजराथी, जाट, लोहाना, हिंदू नेपाळी व भूमिहार अशा जातींचा सद्यस्थितीत समावेश आहे. अशा जातींमधील वार्षिक उत्पन्न आठ लाख रुपयांपेक्षा कमी असलेल्या व्यक्ती अमृत संस्थेच्या विविध योजनांचा लाभ घेऊ शकतात. राज्याच्या सर्व ३६ जिल्ह्यांमध्ये अमृत संस्थेची कार्यालये असून, अधिक माहितीसाठी अमृत संस्थेच्या आपापल्या जिल्ह्यातील कार्यालयाशी संपर्क साधावा. तसेच, अमृत संस्थेचे संकेतस्थळ आणि सोशल मीडिया हँडल्स पाहावीत.

संकेतस्थळ :https://mahaamrut.org.in/