ऐतिहासिक आणि निसर्गरम्य पर्यटनाचा अनोखा संगम: रांजणगावनजीकच्या 'पिंपरी दुमाला' येथील पांडवकालीन मंदिरे

रांजणगाव:श्री क्षेत्र रांजणगाव गणपती या अष्टविनायक तीर्थक्षेत्रापासून अवघ्या ४ ते ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या पिंपरी दुमाला येथे एक अत्यंत प्राचीन आणि निसर्गरम्य पर्यटन स्थळ आकारास आले आहे.

येथील इतिहासकालीन श्री सोमेश्वर महादेव मंदिर आणि श्री रामेश्वर महादेव मंदिर ही पांडवकालीन प्राचीन मंदिरे सध्या पर्यटकांचे आणि इतिहासप्रेमींचे मुख्य आकर्षण ठरत आहेत.

निसर्गरम्य परिसर आणि यात्रा उत्सवहे संपूर्ण मंदिर परिसर निसर्गाच्या कुशीत वसलेले असून अत्यंत शांत आणि विलोभनीय आहे. सध्या सुरू असलेल्या पवित्र श्रावण महिन्यानिमित्त येथील मंदिरात दर सोमवारी भाविकांची मोठी गर्दी होते आणि एक छोटी यात्रा भरते.

या देवस्थानचा सर्वात मोठा उत्सव 'महाशिवरात्री'ला असतो, ज्यावेळी महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून हजारो भाविक येथे दर्शनासाठी आणि दर्शनाचा लाभ घेण्यासाठी येतात.

पुणे विद्यापीठाचे संशोधन आणि प्राचीन बारव (पुष्करणी)या मंदिरांचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे महादेव मंदिराच्या शेजारी असलेल्या प्राचीन 'बारवा' (पायऱ्यांची विहीर) आहेत. पुणे विद्यापीठाच्या इतिहास विभागाने या मंदिरांवर आणि येथील बारवांवर सखोल संशोधन केले आहे.

या संशोधनादरम्यान प्राचीन बारवांमध्ये सापडलेली अमूल्य आणि ऐतिहासिक शिल्पे आता अत्यंत सुरक्षितपणे जतन करून ठेवण्यात आली आहेत. इतिहास आणि पुरातत्व शास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्यांसाठी हे ठिकाण एक उत्तम अभ्यास केंद्र बनले आहे.

कसे पोहोचावे?

खाजगी वाहतूक: रांजणगाव गणपतीवरून पिंपरी दुमाला येथे जाण्यासाठी खाजगी वाहने, टॅक्सी आणि ऑटो रिक्षा सहज उपलब्ध होतात.अंतर: मुख्य हायवे किंवा रांजणगाव मंदिरापासून हे अंतर अवघे ४ ते ५ किलोमीटर असल्याने अत्यंत कमी वेळेत येथे पोहोचता येते.जर तुम्ही रांजणगाव गणपतीच्या दर्शनासाठी येत असाल, तर अवघ्या काही अंतरावर असलेल्या पिंपरी दुमाला येथील या पांडवकालीन मंदिरांना, प्राचीन बारवांना आणि निसर्गरम्य परिसराला नक्की भेट द्या.

श्री सोमेश्वर मंदिर, पिंपरी दुमाला: हे अंदाजे १४ व्या शतकातील (यादवकालीन) अत्यंत शिल्पसमृद्ध आणि सुंदर शिवमंदिर आहे. या मंदिराच्या भिंतींवर आणि परिसरात दुर्मिळ नाथ-सिद्ध, शैव, तसेच यज्ञवराहाच्या प्राचीन मूर्ती व कोरीव काम पाहायला मिळते.

प्राचीन पुष्करणी (बारव): पिंपरी दुमाला येथील सोमेश्वर मंदिराच्या शेजारी एक सुंदर आणि प्राचीन दगडी वास्तुकलेची पुष्करणी (बारव) आहे, जी ऐतिहासिक जलव्यवस्थापनाची साक्ष देते.

रांजणगाव महागणपती: पिंपरी दुमालापासून अवघ्या ६ किलोमीटर अंतरावर अष्टविनायकांपैकी एक प्रसिद्ध ‘श्री महागणपती’ यांचे मंदिर आहे. येथे दररोज भाविक मोठी गर्दी करतात.

रांजणगाव परिसरातील इतर वास्तू: रांजणगाव व शिरूर परिसर ऐतिहासिक पार्श्वभूमीने समृद्ध असल्याने येथील स्थानिक जुनी देवळे व परिसर पर्यटकांना व इतिहास अभ्यासकांना आकर्षित करतो.

-संकलित