सोलापूर मधील भीमा-सीना संगमावरील ऐतिहासिक - 'हत्तरसंग कुडल'

सोलापूर मधील भीमा-सीना संगमावरील ऐतिहासिक 'हत्तरसंग कुडल' ठरणार पर्यटकांचे मुख्य केंद्र; मराठीतील पहिला शिलालेख अन् दुर्मिळ शिल्पकलेचा खजिना!

दक्षिण सोलापूर:

महाराष्ट्र आणि कर्नाटकच्या सीमेवर असलेल्या सोलापूर जिल्ह्यातील दक्षिण सोलापूर तालुक्यातील 'हत्तरसंग कुडल' हे सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि निसर्ग पर्यटनाचे एक प्रमुख केंद्र म्हणून उदयास येत आहे. सोलापूर-विजयपूर राष्ट्रीय महामार्गावरील बरूर फाट्यापासून अवघ्या १० किलोमीटरवर (सोलापूर शहरापासून ४० किमी) भीमा आणि सीना या नद्यांच्या संगमावर हे पवित्र स्थान वसलेले आहे.

T-आकाराचा दुर्मिळ नदी संगम भारतात सामान्यतः नद्यांचा संगम 'Y' आकाराचा दिसतो, मात्र हत्तरसंग कुडल येथे उत्तरेकडून येणारी भीमा आणि पश्चिमेकडून येणारी सीना नदी यांचा काटकोनात म्हणजे इंग्रजी 'T' अक्षरासारखा संगम झाला आहे. हा संगम अत्यंत दुर्मिळ आणि अद्वितीय मानला जातो.

ऐतिहासिक व धार्मिक वैशिष्ट्ये:

मराठीतील पहिला शिलालेख: येथील चालुक्यकालीन श्री संगमेश्वर मंदिराच्या सभामंडपातील तुळईवर शके ९४० (इ.स. १०१८) मधील मराठी भाषेतील पहिला शिलालेख आढळतो.

​उत्खननातून उजेडात आलेले हरिहरेश्वर मंदिर: १९९५ पूर्वी मातीखाली गाडले गेलेले हे मंदिर प्रा. गजानन भिडे व ग्रामस्थांच्या प्रयत्नातून समोर आले. यात शैव आणि वैष्णव पंथाचा अपूर्व संगम असून छतावर ३५९ प्रतिमा असलेले अत्यंत दुर्मिळ 'बहुमुखी शिवलिंग' आणि 'एक चेहरा - पाच शरीरे' असलेले अद्वितीय शिल्प कोरलेले आहे.

​किरणोत्सव व सोयी-सुविधा: उत्तरायणात सूर्यकिरणे थेट संगमेश्वर मंदिरातील शिवलिंगावर पडतात. भाविकांसाठी देवस्थान समितीतर्फे अन्नछत्र, विश्रांती गृह आणि नदीत बोटिंगची व्यवस्था उपलब्ध आहे.

अक्कलकोट, पंढरपूर व तुळजापूर या प्रमुख तीर्थक्षेत्रांच्या जवळ असलेले हत्तरसंग कुडल हे अध्यात्म, इतिहास आणि निसर्गसौंदर्याचा उत्तम मिलाफ साधणारे एक परिपूर्ण पर्यटन स्थळ आहे.

मार्ग: सोलापूर - विजयपूर राष्ट्रीय महामार्गाने (NH 52) प्रवास करत बरूर फाट्यापर्यंत जाऊन, तिथून डावीकडे वळून अवघ्या १० किलोमीटर अंतरावर हत्तरसंग कुडल येथे थेट पोहोचता येते.

​अंतर: सोलापूरहून हे अंतर साधारण ४० किलोमीटर असून स्वतःच्या वाहनाने अवघ्या ४५ ते ६० मिनिटांत सहज पोहोचता येते. रस्ता चांगला असल्याने वीकेंडला किंवा एका दिवसाच्या ट्रिपसाठी दुचाकी व कारने प्रवास करणे पर्यटकांसाठी सर्वोत्तम ठरते.

-संकलित