जैवविविधतेचा अनमोल ठेवा : पोहरा–मालखेड जंगल

अमरावती शहरालगत वसलेले पोहरा–मालखेड जंगल हे विदर्भातील समृद्ध जैवविविधतेचे प्रतीक मानले जाते. घनदाट वृक्षराजी, वन्यजीवांची वर्दळ, दुर्मिळ वनस्पती आणि पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने नटलेले हे जंगल निसर्गप्रेमी, पर्यटक आणि वन्यजीव अभ्यासकांसाठी विशेष आकर्षण ठरले आहे. पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासोबतच शहरातील प्रदूषण कमी करण्यासाठीही हे जंगल महत्त्वाची भूमिका बजावत असल्याने त्याला "अमरावतीची हरित फुफ्फुसे" अशी ओळख मिळाली आहे.

जंगलातील समृद्ध परिसंस्था अनेक वन्यजीवांना सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देते. बिबट, सांबर, नीलगाय, रानडुक्कर, कोल्हा, लांडगा, ससा, रानमांजर तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी येथे आढळतात. अलीकडील काळात रानगव्याच्या (गौर) उपस्थितीची नोंद झाल्याने या जंगलाचे पर्यावरणीय महत्त्व अधिक अधोरेखित झाले आहे.

पोहरा–मालखेड परिसर हा पक्षी निरीक्षकांसाठीही स्वर्ग मानला जातो. मोर, घुबड, सुतार, खंड्या, गरुड, बहिरी ससाणा आणि अनेक स्थलांतरित पक्षी या जंगलात आढळतात. त्यामुळे हिवाळ्यात मोठ्या संख्येने पक्षीप्रेमी येथे भेट देतात.

वन विभागाकडून कॅमेरा ट्रॅप, वन्यजीव गणना, वृक्षारोपण, वणवा प्रतिबंध, जलसंधारण आणि जनजागृती यांसारखे विविध संवर्धन उपक्रम राबविले जात आहेत. स्थानिक ग्रामस्थ, स्वयंसेवी संस्था आणि पर्यावरणप्रेमी यांचाही या कार्यात सक्रिय सहभाग आहे.

निसर्ग पर्यटनाच्या दृष्टीनेही पोहरा–मालखेड जंगलाला मोठी क्षमता आहे. योग्य नियोजन, पर्यावरणपूरक सुविधा आणि स्थानिकांचा सहभाग यामुळे हे ठिकाण विदर्भातील एक आदर्श इको-टुरिझम केंद्र म्हणून विकसित होऊ शकते. यामुळे स्थानिकांना रोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होण्यासही मदत होईल

पोहरा-मालखेड राखीव जंगल हे अमरावती शहराजवळ (सुमारे १२ ते १५ किमी अंतरावर) स्थित आहे. तिथे जाण्यासाठी खालीलप्रमाणे सोपा मार्ग आहे:

• रस्ता: हे जंगल अमरावती-बडनेरा-कोंडेश्वर मार्गावर पसरलेले आहे. तुम्ही अमरावती शहरातून खासगी वाहन (कार किंवा दुचाकी) किंवा स्थानिक ऑटो रिक्षाने कोंडेश्वर मंदिराकडे जाणाऱ्या रस्त्याने सहज पोहोचू शकता.
• अंतर: अमरावती मध्यवर्ती बस स्थानक (एस.टी. स्टँड) ते पोहरा-मालखेड जंगल परिसर हे अंतर साधारणपणे १५ किलोमीटर आहे

प्रमुख पर्यटन स्थळे

• कोंडेश्वर मंदिर: पोहरा-मालखेड जंगलाच्या पायथ्याशी वसलेले हे एक अतिप्राचीन आणि प्रसिद्ध शिवमंदिर आहे. हे ठिकाण धार्मिक पर्यटनासोबतच निसर्गरम्य वातावरणासाठी ओळखले जाते.
• छत्री तलाव: अमरावती शहरालगत मालखेड रोडवर असलेला हा ब्रिटिशकालीन कृत्रिम तलाव आहे. हा परिसर पक्षी निरीक्षकांसाठी नंदनवन मानला जातो, जिथे विविध प्रकारच्या देशी-विदेशी स्थलांतरित पक्ष्यांची रेलचेल असते.
• वडाळी तलाव: अमरावती शहराजवळ असलेला हा आणखी एक शांत व रमणीय तलाव आहे. येथे नौकाविहाराची सुविधा असून आजूबाजूला सुंदर पार्क आहे.
• अंबादेवी व एकवीरा देवी मंदिर: अमरावती शहरातील (जंगलापासून साधारण १५ किमी) हे अत्यंत प्रसिद्ध आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत.

इतर मुख्य आकर्षणे

• मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प: हे विदर्भातील एक प्रमुख पर्यटन स्थळ आहे. पोहरा-मालखेड परिसरापासून साधारण ७०-८५ किमी अंतरावर असलेले हे ठिकाण सातपुडा पर्वत रांगा आणि वन्यजीवांसाठी जगभर प्रसिद्ध आहे.
• चिखलदरा हिल स्टेशन: मेळघाट परिसराजवळच (सुमारे ८५ किमी) असलेले हे विदर्भातील एकमेव थंड हवेचे ठिकाण आहे, जिथे कॉफीच्या बागा, सनसेट पॉईंट आणि भरपूर हरियाली पाहता येते.

या परिसरामध्ये फिरताना पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात येथील हिरवळ व धबधबे पाहण्यासारखे असतात.

-संकलित