कष्टाला कौशल्याची जोड, स्वप्नांना उद्योजकतेचे बळ! आंतरराष्ट्रीय ग्रामीण महिला दिनानिमित्त ग्रामीण महिलांच्या कर्तृत्वाचा गौरव

भंडारा : ग्रामीण भागातील एखादी महिला शेतात राबत असो, घर सांभाळत असो, जनावरांची देखभाल करत असो किंवा घरच्या घरी छोटा व्यवसाय चालवत असो, तिच्या प्रत्येक कामामागे कष्ट, कौशल्य आणि कुटुंबाला पुढे नेण्याची जिद्द असते. अनेकदा तिच्या या मेहनतीची पुरेशी दखल घेतली जात नाही. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या विकासात महिलांचे योगदान महत्त्वाचे आहे. याच योगदानाचा गौरव करण्यासाठी आणि त्यांच्या प्रगतीच्या संधींकडे लक्ष वेधण्यासाठी आज, १५ ऑक्टोबर रोजी आंतरराष्ट्रीय ग्रामीण महिला दिन साजरा केला जात आहे.

घर, शेत आणि व्यवसायाची जबाबदारी ग्रामीण महिलांचे आयुष्य अनेक जबाबदाऱ्यांनी व्यापलेले असते. घरातील कामे, शेती, जनावरांची देखभाल आणि मुलांचे संगोपन अशा विविध जबाबदाऱ्या त्या सांभाळतात. यासोबतच अनेक महिला बचत गटांच्या माध्यमातून पापड, लोणची, मसाले, घरगुती खाद्यपदार्थ, शिवणकाम आणि हस्तकलेसारखे उपक्रम राबवतात. या कामांमधून त्या कुटुंबाच्या उत्पन्नात हातभार लावतात. मात्र, मेहनत आणि कौशल्य असूनही स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आवश्यक माहिती, आर्थिक नियोजन आणि ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचे मार्ग अनेक महिलांना माहीत नसतात. त्यामुळे त्यांच्या अनुभवाला व्यावसायिक स्वरूप देण्यासाठी योग्य दिशा मिळणे गरजेचे आहे.

कौशल्यातून स्वयंरोजगाराच्या संधी प्रत्येक महिलेकडे काही ना काही कौशल्य असते. कोणाला स्वयंपाकाची आवड असते, तर कोणाला शिवणकाम, सौंदर्यसेवा, कलाकुसर किंवा खाद्यपदार्थ तयार करण्याचा अनुभव असतो. या कौशल्यांचा उपयोग करून ब्युटी पार्लर, बेकरी, अन्नप्रक्रिया, फॅशन डिझाइन, हस्तकला आणि इतर गृहउद्योग सुरू करता येऊ शकतात.

मात्र व्यवसाय सुरू करताना केवळ एखादे कौशल्य शिकणे पुरेसे नसते. उत्पादनाचा खर्च, किंमत निश्चिती, नफा आणि ग्राहकांची मागणी यांचा अभ्यास करणेही महत्त्वाचे असते. व्यवसायाचे योग्य नियोजन आणि गुणवत्तेवर लक्ष दिल्यास छोट्या स्वरूपात सुरू केलेल्या उपक्रमालाही पुढे नेण्याची संधी मिळू शकते.

मोबाईलच्या माध्यमातूनही मिळू शकते बाजारपेठ आजच्या डिजिटल युगात उत्पादन विकण्यासाठी नेहमी दुकान असणे आवश्यक नाही. व्हॉट्सॲप, इन्स्टाग्राम आणि इतर ऑनलाइन माध्यमांद्वारे घरगुती उत्पादनांची माहिती ग्राहकांपर्यंत पोहोचवता येते. उत्पादनांची आकर्षक छायाचित्रे, किंमत आणि संपर्काची माहिती शेअर करून अधिक ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करता येतो.

ग्रामीण महिलांनी डिजिटल माध्यमांचा व्यावसायिक वापर शिकल्यास त्यांना आपल्या गावापुरते मर्यादित न राहता इतर भागांतील ग्राहकांपर्यंत पोहोचता येऊ शकते. यासाठी ऑनलाइन व्यवहारांमधील सुरक्षितता, ग्राहकांशी संवाद आणि डिजिटल माध्यमांचा योग्य वापर यांचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे. बचत गटातून उद्योजकतेकडे बचत गटांमुळे अनेक महिलांना एकत्र येऊन काम करण्याची आणि छोट्या आर्थिक उपक्रमांना सुरुवात करण्याची संधी मिळाली आहे. एकत्रितपणे उत्पादन तयार करणे, बचत करणे आणि आर्थिक व्यवहार शिकणे यामुळे महिलांचा आत्मविश्वास वाढू शकतो. या उपक्रमांना ब्रँडिंग, पॅकेजिंग, उत्पादनाची गुणवत्ता आणि विक्रीचे नियोजन यांची जोड मिळाल्यास त्यांना अधिक चांगल्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात. महिलांनी आपल्या परिसरातील मागणी ओळखून व्यवसायाच्या कल्पना विकसित करणे आणि उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर करणे महत्त्वाचे आहे.

आर्थिक स्वावलंबनातून वाढतो आत्मविश्वास स्वतःच्या मेहनतीतून उत्पन्न मिळविणे ही महिलांसाठी केवळ आर्थिक बाब नाही, तर स्वतःच्या क्षमतेची जाणीव करून देणारी गोष्टही आहे. स्वतःचे उत्पन्न असल्यामुळे महिलांना कुटुंबाच्या आर्थिक निर्णयांमध्ये सहभागी होता येते आणि स्वतःच्या गरजांसाठी स्वतंत्रपणे निर्णय घेण्याचा आत्मविश्वास मिळतो.

यासाठी कुटुंबाचा पाठिंबा, समाजातील सकारात्मक दृष्टिकोन आणि व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आवश्यक मार्गदर्शन महत्त्वाचे आहे. महिलांना केवळ प्रशिक्षण देण्याऐवजी त्यांना प्रत्यक्ष व्यवसाय उभारण्यासाठी प्रोत्साहन देणे आणि त्यांच्या प्रयत्नांना योग्य संधी उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे.

ग्रामीण विकासात महिलांची महत्त्वाची भूमिका आंतरराष्ट्रीय ग्रामीण महिला दिन हा महिलांच्या कष्टांचा गौरव करण्याबरोबरच त्यांच्या क्षमतांना योग्य संधी मिळवून देण्याचा संदेश देतो. ग्रामीण महिलांकडे अनुभव, जिद्द आणि उद्योजकतेची क्षमता आहे. त्यांना योग्य संधी मिळाल्यास त्या स्वतःच्या प्रगतीसोबतच कुटुंबाच्या आणि गावाच्या आर्थिक विकासातही महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. ग्रामीण महिलांच्या कष्टांना योग्य मोबदला, त्यांच्या कौशल्यांना व्यवसायाची दिशा आणि त्यांच्या उत्पादनांना बाजारपेठ मिळणे आवश्यक आहे. महिलांना स्वतःच्या पायावर उभे राहण्याची संधी मिळाली, तर त्यांचे जीवनमान उंचावण्यासोबतच ग्रामीण अर्थव्यवस्थाही अधिक सक्षम होऊ शकते. ग्रामीण महिलांच्या कर्तृत्वाचा सन्मान करण्याबरोबरच त्यांच्या स्वप्नांना प्रत्यक्षात उतरविण्यासाठी संधी निर्माण करणे, हाच आंतरराष्ट्रीय ग्रामीण महिला दिनाचा खरा संदेश आहे.

-संकलित