मराठा

लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक म्हणजे जाज्ज्वल्य देशभक्ती, अचाट बुद्धिमत्ता आणि प्रखर व कणखर नेतृत्व याचे मूर्तिमंत उदाहरण. मराठा आणि केसरी या वृत्तपत्रांतील त्यांचे लेख खूप लोकप्रिय ठरले. मराठा हे साप्ताहिक इंग्रजी वृत्तपत्र त्यांनी २ जानेवारी १८८१ रोजी पुण्यात सुरू केले. वृत्तपत्राचे नाव मराठा असले, तरी ते इंग्रजी भाषेतून प्रसिद्ध केले जाई. शिकलेल्या भारतीयांपर्यंत आणि इंग्रज सरकारपर्यंत आपले विचार पोहोचवणे हा त्यामागचा उद्देश होता. महाराष्ट्रातील आणि देशातील राजकीय घडामोडींवर भाष्य करणे, लोकमताचे प्रबोधन करणे आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे ही या पत्राची मुख्य ध्येये होती. 'मराठा' हे सुरुवातीला साप्ताहिक म्हणून सुरू झाले. टिळकांनी हे वृत्तपत्र प्रामुख्याने उच्चशिक्षित वर्ग आणि राज्यकर्त्यांशी संवाद साधण्यासाठी वापरले. लोकमान्य टिळकांनी 'मराठा' (इंग्रजी) आणि 'केसरी' (मराठी) अशी दोन वृत्तपत्रे दोन दिवसांच्या अंतराने सुरू केली. चार जानेवारी १८८१ रोजी सुरू झालेले 'केसरी' हे पत्र सर्वसामान्य जनतेसाठी होते, तर 'मराठा' प्रगत राजकीय चर्चेसाठी होते. या वृत्तपत्रातून टिळकांनी जहाल विचार मांडले. ब्रिटिश राजवटीच्या जुलमी धोरणांवर कडाडून टीका केली आणि 'स्वराज्य' हा आपला जन्मसिद्ध हक्क असल्याचे ठामपणे मांडले. त्या काळी एखादे वृत्तपत्र काढणे हे फारसे सोपे नव्हते. इंग्रज सरकारची दडपशाही आणि अन्याय्य वागणूक यांमुळे लोकमान्यांच्या या कार्यात अनंत अडथळे आले. तरी त्यांनी मराठा आणि केसरी या वृत्तपत्रांतून इंग्रज सरकारविरुद्ध जनजागृती केली.