मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन

१७ सप्टेंबर – मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन १७ सप्टेंबर हा मराठवाड्याच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि अभिमानाचा दिवस आहे. निजामाच्या राजवटीतून मराठवाड्याची मुक्तता करण्यासाठी स्वातंत्र्यसैनिक, समाजसुधारक, युवक आणि सामान्य नागरिकांनी केलेल्या संघर्षाची स्मृती म्हणून हा दिवस ‘मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. भारताला १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी स्वातंत्र्य मिळाले; मात्र तत्कालीन हैदराबाद संस्थान भारतात विलीन झाले नव्हते. निजामाच्या राजवटीखाली असलेल्या मराठवाड्यात नागरिकांना अनेक प्रकारच्या अडचणींना सामोरे जावे लागत होते. या परिस्थितीत मराठवाड्याला भारतीय संघराज्यात सहभागी करून घेण्यासाठी स्वातंत्र्यसैनिकांनी संघटितपणे लढा उभारला. मराठवाडा मुक्ती संग्रामामध्ये अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांनी आपल्या प्राणांची पर्वा न करता योगदान दिले. सत्याग्रह, जनजागृती, भूमिगत चळवळी आणि विविध आंदोलनांच्या माध्यमातून निजामशाहीविरुद्ध संघर्ष करण्यात आला. या लढ्यात शेतकरी, विद्यार्थी, महिला, युवक तसेच समाजातील विविध घटकांनी सहभाग घेतला.

भारत सरकारच्या ‘ऑपरेशन पोलो’ या लष्करी कारवाईनंतर १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी हैदराबाद संस्थान भारतीय संघराज्यात विलीन झाले. त्यामुळे मराठवाड्यासह हैदराबाद संस्थानातील जनतेला निजामाच्या राजवटीतून मुक्ती मिळाली. हा दिवस मराठवाड्याच्या सामाजिक, राजकीय आणि लोकशाही प्रवासातील ऐतिहासिक टप्पा ठरला.

मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन हा केवळ ऐतिहासिक घटना स्मरण करण्याचा दिवस नसून, स्वातंत्र्य, लोकशाही, सामाजिक समता आणि नागरिकांच्या हक्कांसाठी संघर्ष करणाऱ्या वीरांचे स्मरण करण्याचा दिवस आहे.

त्यांच्या त्याग आणि योगदानातून आजच्या पिढीने देशप्रेम, सामाजिक बांधिलकी आणि लोकशाही मूल्यांची जपणूक करण्याची प्रेरणा घ्यावी. या ऐतिहासिक दिवसानिमित्त मराठवाडा मुक्ती संग्रामातील सर्व ज्ञात-अज्ञात स्वातंत्र्यसैनिकांना विनम्र अभिवादन!

- संकलित