मुक्तागिरी : निसर्ग आणि अध्यात्माचा सुंदर संगम

विदर्भाच्या निसर्गसंपन्न भूमीत पर्यटनप्रेमींना आणि अध्यात्मिक साधकांना एकाच वेळी आकर्षित करणारे अनेक ठिकाणे आहेत. त्यापैकी मुक्तागिरी हे निसर्गरम्य वातावरण, डोंगररांगा, धबधबे, हिरवाई आणि धार्मिक शांतता यांचा अनोखा संगम असलेले महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे. चिखलदरा परिसराच्या जवळ असलेले हे ठिकाण वर्षभर पर्यटकांचे लक्ष वेधून घेते. पावसाळ्यात तर मुक्तागिरीचे रूप अधिकच खुलून दिसते. सातपुडा पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेल्या मुक्तागिरी परिसरात प्रवेश करताच सभोवतालचा निसर्ग मनाला प्रसन्न करतो. उंच डोंगर, दाट जंगल, खोल दऱ्या, खळाळत वाहणारे पाणी आणि पावसाळ्यात सर्वत्र पसरलेली हिरवाई यामुळे येथे येणाऱ्या प्रत्येकाला निसर्गाच्या सान्निध्याचा अनुभव मिळतो. शहरातील धकाधकीच्या जीवनापासून काही काळ दूर जाऊन शांतता अनुभवण्यासाठी मुक्तागिरी हे एक उत्तम ठिकाण मानले जाते. आध्यात्मिक वातावरणाची अनुभूती: मुक्तागिरी हे जैन धर्मीयांचे महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र म्हणून ओळखले जाते. डोंगराच्या परिसरात असलेल्या विविध प्राचीन जैन मंदिरांमुळे या स्थळाला धार्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मंदिरांच्या परिसरात निर्माण झालेली शांतता, डोंगरांमधील प्रसन्न वातावरण आणि धार्मिक वास्तूंचे सौंदर्य यामुळे येथे येणाऱ्या भाविकांना अध्यात्मिक समाधान मिळते. मंदिरांकडे जाणाऱ्या पायऱ्यांचा मार्ग, आजूबाजूची हिरवाई आणि डोंगराच्या कुशीत दिसणारी मंदिरे हा प्रवास स्वतःमध्येच एक वेगळा अनुभव ठरतो. भक्ती आणि निसर्ग यांचा सुंदर मेळ येथे पाहायला मिळतो. त्यामुळे मुक्तागिरीला भेट देणाऱ्या पर्यटकांसाठी हे केवळ पर्यटनस्थळ राहत नाही, तर आत्मिक शांततेचा अनुभव देणारे ठिकाण बनते. पावसाळ्यात मुक्तागिरीचे नयनरम्य रूप: मुक्तागिरीचे खरे सौंदर्य अनुभवायचे असेल तर पावसाळा हा विशेष आकर्षणाचा काळ ठरतो. पावसाच्या सरींनी डोंगर हिरवेगार होतात. कडेकपारीतून वाहणारे पाणी आणि विविध ठिकाणी निर्माण होणारे छोटे-मोठे धबधबे परिसराला जणू निसर्गचित्राचे रूप देतात. धुक्याची चादर पसरलेले डोंगर, ढगांमध्ये हरवलेली शिखरे आणि पावसाच्या सरींमुळे ताजेतवाने झालेली वनराई यामुळे मुक्तागिरीचा परिसर पर्यटकांना भुरळ घालतो. छायाचित्रणाची आवड असणाऱ्यांसाठीही हा परिसर आकर्षणाचे केंद्र ठरतो.

कसे जाल : परतवाडा येथून चिखलदऱ्यासाठी एसटी बस व खासगी वाहनांची सुविधा उपलब्ध असते. स्वतःच्या वाहनाने जात असल्यास चिखलदऱ्यातून स्थानिक मार्गदर्शन घेऊन मुक्तागिरीकडे जाता येते. पावसाळ्यात परिसर अधिक निसर्गरम्य दिसतो; मात्र घाटातील रस्त्यावर वाहन चालवताना विशेष काळजी घ्यावी.

प्रेक्षणीय स्थळ: चिखलदरा – थंड हवेचे ठिकाण, हिरवाई आणि डोंगररांगा यासाठी प्रसिद्ध. भीमकुंड – निसर्गरम्य परिसर आणि पाण्याचे सुंदर ठिकाण. गाविलगड किल्ला – ऐतिहासिक महत्त्व असलेला किल्ला आणि डोंगरमाथ्यावरून दिसणारे विहंगम दृश्य. वैराट पॉइंट – चिखलदऱ्यातील सुंदर निसर्गदृश्य पाहण्यासाठी प्रसिद्ध ठिकाण. कॉफी गार्डन – चिखलदऱ्यातील हिरवाईने नटलेले आकर्षण. पंचबोल पॉइंट – खोल दऱ्या, डोंगर आणि निसर्गाचे विहंगम दृश्य.

-संकलित