अकोला जिल्ह्यातील बार्शीटाकळी येथील उत्तरवाहिनी विद्रुपा नदीकाठी वसलेले श्री खोलेश्वर महादेव मंदिर हे यादवकालीन हेमाडपंथी स्थापत्यकलेचा अप्रतिम नमुना असून, अखंड जलप्रवाह असलेले शिवलिंग, अद्वितीय शिल्पकला आणि पवित्र धार्मिक वातावरण यांमुळे विदर्भातील एक जागृत व प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र म्हणून ओळखले जाते.
अकोला जिल्ह्यातील बार्शीटाकळी तालुक्यात उत्तरवाहिनी विद्रुपा नदीच्या पवित्र तीरावर वसलेले श्री खोलेश्वर महादेव मंदिर हे विदर्भातील प्राचीन आणि जागृत शिवक्षेत्रांपैकी एक मानले जाते. बार्शीटाकळी परिसरातील तीन प्रसिद्ध हेमाडपंथी मंदिरांपैकी हे एक महत्त्वाचे मंदिर असून, यादवकालीन स्थापत्यकलेचा उत्कृष्ट नमुना म्हणून याची ओळख आहे. शतकानुशतके हे मंदिर श्रद्धा, इतिहास, शिल्पकला आणि आध्यात्मिकतेचे केंद्र राहिले आहे. मंदिराचा मुख्य भाग आजही आपल्या मूळ ऐतिहासिक स्वरूपात उभा आहे. काळाच्या ओघात मंदिराच्या शिखराचे सुबक नूतनीकरण करण्यात आले असले, तरी मूळ दगडी वास्तूची भव्यता आणि प्राचीनता आजही भाविकांचे लक्ष वेधून घेते. मंदिरात प्रवेश करताच नव्याने उभारलेला नंदी मंडप आणि त्यामध्ये विराजमान असलेला भव्य नंदी भाविकांचे स्वागत करतो. मंडपातील स्तंभांवर कोरलेल्या भारवाहक यक्षांच्या मूर्ती तत्कालीन शिल्पकारांच्या अप्रतिम कलाकौशल्याची साक्ष देतात. संपूर्ण मंदिराला मजबूत दगडी तटबंदी असून, त्यामध्ये रक्षक खोल्यांची (देवड्या) रचना करण्यात आली आहे. उत्तर-पूर्व दिशेला असलेला भक्कम बुरुज मंदिराच्या संरक्षण व्यवस्थेची कल्पना देतो. मंदिराची त्रिदल रचना ही त्याची आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण बाब आहे. मुख्य गर्भगृह जमिनीपासून सुमारे वीस फूट खोल असून, येथे असलेल्या शिवलिंगातून वर्षभर अखंड जलधारा वाहत असल्याची श्रद्धा आहे. हे पाणी कधीही आटत नसल्याने या शिवलिंगाला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. दक्षिणेकडील गाभाऱ्यात काळ्या पाषाणातील सुंदर देवीची मूर्ती प्रतिष्ठित असून, नक्षीदार द्वारशाखा आणि चंद्रशिला प्राचीन शिल्पवैभवाची साक्ष देतात. पश्चिमेकडील छोट्या गाभाऱ्यात कमळावर सुखासनात विराजमान असलेली श्री गणेशाची आकर्षक मूर्ती दर्शनास येते. मंदिरातील सर्वात विलक्षण आकर्षण म्हणजे अंतराळाच्या घुमटावर कोरलेली अद्भुत मूर्ती. या शिल्पाला एकच मुख असून सहा दिशांना सहा धडे जोडलेले आहेत. विशेष म्हणजे, कोणत्याही दिशेने पाहिले तरी ही मूर्ती पूर्ण आणि एकसमान दिसते. भारतीय शिल्पकलेतील हे अत्यंत दुर्मीळ उदाहरण मानले जाते. नूतनीकरणानंतर मंदिरावर पाच सुंदर शिखरे उभारण्यात आली आहेत. मध्यभागी असलेल्या मुख्य शिखराभोवती चार लहान शिखरे असून, संपूर्ण मंदिराची रचना अधिक भव्य आणि आकर्षक दिसते. दगडी कोरीवकाम, मजबूत बांधकाम आणि वास्तुशैली पाहून प्राचीन स्थापत्यकलेची समृद्ध परंपरा अनुभवता येते. मंदिर परिसरात दत्त मंदिर तसेच अनेक संत आणि सिद्ध पुरुषांच्या समाध्या आहेत. परिसरातील शांत, प्रसन्न आणि आध्यात्मिक वातावरणामुळे येथे येणाऱ्या भाविकांना मानसिक समाधान लाभते. महाशिवरात्री, श्रावण मास आणि इतर धार्मिक उत्सवांच्या काळात येथे हजारो भाविक दर्शनासाठी येतात. भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण करणारे जागृत देवस्थान म्हणून श्री खोलेश्वर महादेव मंदिराची विदर्भभर ख्याती आहे. इतिहास, श्रद्धा, स्थापत्यकला आणि आध्यात्मिक वारसा यांचा सुंदर संगम असलेले श्री खोलेश्वर महादेव मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळ नसून विदर्भाच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वैभवाचे जिवंत प्रतीक आहे. या मंदिराचे जतन आणि संवर्धन करणे ही आपल्या सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे. -#VidarbhaDarshan
अकोला जिल्ह्यातील बार्शीटाकळी येथील प्राचीन श्री खोलेश्वर महादेव मंदिर हे बार्शीटाकळी बस स्थानकापासून १ किमी आणि रेल्वे स्थानकापासून १.५ किमी अंतरावर उत्तरवाहिनी विद्रुपा नदीच्या काठावर वसलेले आहे. येथे पोहोचण्यासाठी रस्ते, रेल्वे आणि स्थानिक प्रवासाचे मार्ग खालीलप्रमाणे आहेत:
रस्ता मार्गाने -
बार्शीटाकळी व परिसरातील ठिकाणे-
विशेष प्रायोजित माहितीसाठी येथे क्लिक करा
Comments 0 Comments
No comments yet
You can start the discussion
Write a Comment