भारताच्या पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते हिरवा झेंडा; जींद-सोनीपत दरम्यान ऐतिहासिक धाव!**

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते भारताच्या पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनला हिरवा झेंडा; जींद-सोनीपत दरम्यान ऐतिहासिक धाव! भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात आजचा दिवस सुवर्णअक्षरांनी लिहिला गेला आहे. देशातील पहिल्या-वहिल्या पर्यावरणपूरक हायड्रोजन ट्रेनचे (Hydrogen Train) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते जींद रेल्वे स्थानकावरून आज यशस्वी लोकार्पण करण्यात आले. जींद ते सोनीपत या दरम्यान धावणाऱ्या या ट्रेनला पंतप्रधानांनी व्हर्च्युअली हिरवा झेंडा दाखवून मार्गस्थ केले.

या ऐतिहासिक सोहळ्यामुळे भारताने जागतिक स्तरावर हरित तंत्रज्ञानाचा (Green Technology) वापर करणाऱ्या आघाडीच्या देशांच्या यादीत स्थान मिळवले आहे.

बातमीचे सविस्तर तपशील भारतीय रेल्वेने 'नेट झिरो कार्बन उत्सर्जन' (Net Zero Carbon Emission) हे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी उचललेले हे एक क्रांतिकारी पाऊल आहे. या ट्रेनच्या उद्घाटनामुळे भारतात डिझेलमुक्त रेल्वे प्रवासाच्या एका नव्या युगाची सुरुवात झाली आहे.

या उद्घाटन सोहळ्याप्रसंगी केंद्रीय रेल्वे मंत्री, हरियाणाचे मुख्यमंत्री आणि रेल्वेचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. पंतप्रधान मोदींनी यावेळी देशवासीयांचे अभिनंदन करत, "ही ट्रेन भारताच्या आधुनिक आणि आत्मनिर्भर तंत्रज्ञानाचे प्रतीक आहे," अशा शब्दांत गौरव केला. हायड्रोजन ट्रेनची प्रमुख वैशिष्ट्ये:-

• भारतातील या पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनमध्ये प्रवाशांच्या सुविधेसाठी आणि सुरक्षेसाठी जागतिक दर्जाचे तंत्रज्ञान वापरण्यात आले आहे
• १००% पर्यावरणपूरक: ही ट्रेन हायड्रोजन इंधनावर चालते. डिझेल इंजिनाप्रमाणे यातून कोणताही विषारी धूर निघत नाही. या ट्रेनमधून केवळ पाणी आणि पाण्याची वाफ (Steam) बाहेर पडते, ज्यामुळे प्रदूषण शून्य होते.
• अत्याधुनिक 'वंदे भारत' धर्तीवर डिझाइन: ट्रेनचे डबे पूर्णपणे वातानुकूलित (AC) असून, यामध्ये प्रवाशांच्या सुविधेसाठी अत्याधुनिक आसनव्यवस्था, जीपीएस आधारित माहिती प्रणाली आणि सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवण्यात आले आहेत.
• कमी आवाज: पारंपारिक डिझेल किंवा इलेक्ट्रिक गाड्यांच्या तुलनेत हायड्रोजन ट्रेनचा आवाज अत्यंत कमी असतो, ज्यामुळे प्रवास अधिक शांत आणि आरामदायक होतो.
• स्वदेशी तंत्रज्ञान: 'मेक इन इंडिया' मोहिमेचा एक भाग म्हणून या ट्रेनमधील अनेक तांत्रिक घटकांची निर्मिती भारतातच करण्यात आली आहे.

जींद ते सोनीपत मार्गाची निवड का? रेल्वे मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, सुरुवातीला हा प्रकल्प प्रायोगिक तत्त्वावर (Pilot Project) राबवला जात आहे. जींद ते सोनीपत हा ९० किलोमीटरचा मार्ग या चाचणीसाठी अत्यंत योग्य मानला गेला. या मार्गावरील यशानंतर, देशातील इतर प्रमुख पर्यटन आणि ऐतिहासिक मार्गांवर (उदा. कालका-शिमला हेरिटेज मार्ग) अशा हायड्रोजन ट्रेन्स चालवण्याची रेल्वेची योजना आहे.

पर्यावरण क्षेत्रात भारताची मोठी झेप सध्या जगात जर्मनी आणि चीनसारख्या मोजक्याच देशांमध्ये हायड्रोजन ट्रेन चालवली जाते. आता या क्लबमध्ये भारताचाही समावेश झाला आहे. ही ट्रेन केवळ इंधनाची बचत करणार नाही, तर दरवर्षी हजारो टन कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यास मदत करेल. भारताला ग्लोबल ग्रीन हायड्रोजन हब' बनवण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.

या ऐतिहासिक उद्घाटनामुळे भारत आता जर्मनी आणि चीननंतर हायड्रोजन ट्रेन सुरू करणारा जगातील तिसरा आणि आशियातील दुसरा देश ठरला आहे. ही ट्रेन केवळ प्रवासाचे साधन नसून भारताच्या आत्मनिर्भरतेचे आणि शून्य कार्बन उत्सर्जनाच्या संकल्पाचे जिवंत प्रतीक आहे.

आगामी काळात देशातील विविध पर्यटन आणि डोंगरी मार्गांवर अशा आणखी ३५ हायड्रोजन ट्रेन्स चालवण्याची भारतीय रेल्वेची योजना आहे. भारतीय रेल्वेच्या या ऐतिहासिक कामगिरीबद्दल प्रवाशांमध्ये आणि स्थानिक नागरिकांमध्ये प्रचंड उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे.

संदर्भ- रेल्वे मंत्रालयाचे अधिकृत X (ट्विटर) अकाउंट,इतर संकलित माहिती