आता ‘हयात प्रमाणपत्र’ काढण्यासाठी रांगेत उभे राहण्याची गरज नाही, मोबाईलवरून घरबसल्या सादर करा!

दरवर्षी पेन्शन किंवा अनुदान सुरू ठेवण्यासाठी हयात प्रमाणपत्र (Life Certificate) सादर करणे अनिवार्य असते. यासाठी आजवर ज्येष्ठ नागरिकांना बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा तहसील कार्यालयाबाहेर तासन् तास रांगेत उभे राहावे लागत असे.
परंतु, आता या त्रासातून कायमची सुटका होणार आहे! श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना आणि अन्य योजनांतर्गत लाभ घेणाऱ्या सर्व लाभार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र शासनाने हयात प्रमाणपत्र घरबसल्या मोबाईलवरून सादर करण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली आहे.

• नवीन सुविधेचा लाभ कोणाला मिळणार? (Eligibility)
ही नवीन डिजिटल सुविधा प्रामुख्याने राज्यभरातील निराधार व वयोवृद्ध नागरिकांसाठी आणली गेली आहे:
‘श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना’ चे सर्व लाभार्थी व अन्य अनुदान योजना व पेन्शनचे लाभार्थी.
विशेष लाभ: ज्या ज्येष्ठ नागरिकांना, दिव्यांगांना किंवा आजारी व्यक्तींना शारीरिक अडचणींमुळे कार्यालयात प्रत्यक्ष जाणे शक्य होत नाही, त्यांच्यासाठी ही सुविधा एक मोठे वरदान ठरणार आहे.

• मोबाईलवरून हयात प्रमाणपत्र ऑनलाईन कसे सादर करावे? (Step by Step Process)
आता तुम्हाला कोणत्याही कार्यालयात चकरा मारण्याची गरज नाही. तुमच्याकडे एक स्मार्टफोन, तुमचा आधार क्रमांक आणि त्यावर येणारा OTP पाहण्यासाठी नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांक असल्यास तुम्ही हे काम घरबसल्या ५ मिनिटांत करू शकता.

• आवश्यक साधने (Requirements):
अँड्रॉइड स्मार्टफोन (Android Smartphone) किंवा आयफोन (iPhone)
चांगले इंटरनेट कनेक्शन
लाभार्थ्याचा आधार क्रमांक
आधारशी लिंक असलेला मोबाईल नंबर (OTP साठी)

हयात प्रमाणपत्र सादर करण्याची प्रक्रिया अतिशय सोपी आणि सुरक्षित आहे. खालील स्टेप्स काळजीपूर्वक फॉलो करा:

स्टेप १: आवश्यक ॲप्स डाऊनलोड करा
सर्वात आधी तुम्हाला तुमच्या मोबाईलमध्ये दोन शासकीय ॲप्स डाऊनलोड करावे लागतील.
BSA (Beneficiary Satyapan App): हे मुख्य ॲप आहे. Google Play Store वर जाऊन “BSA App” सर्च करा किंवा खालील लिंकवर क्लिक करा.
Aadhar Face RD App: हे ॲप चेहऱ्याची ओळख पटवण्यासाठी (Face Recognition) पार्श्वभूमीत काम करते. हे सुद्धा Play Store वरून डाऊनलोड करून इन्स्टॉल करा.

स्टेप २: ॲपमध्ये नोंदणी (Registration) करा
तुमच्या मोबाईलमध्ये BSA ॲप उघडा.
ॲप उघडल्यावर तुम्हाला भाषेचा पर्याय दिसेल. तुमच्या सोयीनुसार ‘मराठी’ किंवा इंग्रजी भाषा निवडा. त्यानंतर स्क्रीनवर दिसणाऱ्या ‘Proceed For Device Registration’ या पर्यायावर क्लिक करा. येथे तुमचा आधार क्रमांक आणि मोबाईल क्रमांक टाकून स्वतःची प्राथमिक नोंदणी पूर्ण करा.

स्टेप ३: लाभार्थी पडताळणी (Beneficiary Verification)
नोंदणी झाल्यावर, तुम्ही कोणत्या योजनेचे लाभार्थी आहात तो पर्याय निवडा (केंद्र पुरस्कृत किंवा राज्य पुरस्कृत). त्यानंतर ‘Beneficiary Verification’ (लाभार्थी सत्यापन) या बटनावर क्लिक करा. पुन्हा एकदा लाभार्थ्याचा आधार क्रमांक आणि मोबाईल क्रमांक प्रविष्ट करा आणि ‘Submit’ वर क्लिक करा. तुमच्या मोबाईलवर एक OTP (One Time Password) येईल, तो तिथे टाकून पुढे जा.

स्टेप ४: पडताळणीचा प्रकार निवडा (Authentication Type)
येथे तुम्हाला पडताळणीसाठी पर्याय दिसतील. सर्वात सोपा पर्याय म्हणजे चेहरा ओळख (Face Capture) हा निवडा. (तुम्ही बायोमेट्रिक डिव्हाइस असल्यास बोटाचे ठसे / डोळ्याची बाहुली हा पर्यायही निवडू शकता, पण मोबाईलसाठी Face Capture उत्तम आहे.) कॅमेरा समोर तुमचा चेहरा स्थिर ठेवा, योग्य प्रकाश असावा. ॲप आपोआप तुमचा चेहरा स्कॅन करून ओळख पटवेल.

स्टेप ५: डिजिटल प्रमाणपत्र डाऊनलोड करा
चेहरा पडताळणी यशस्वी (Verification Successful) झाल्यानंतर तुमचे काम पूर्ण झाले.
आता तुम्ही तुमचे डिजिटल हयात प्रमाणपत्र (Digital Life Certificate) मोबाईलमध्ये PDF स्वरूपात डाऊनलोड करून सुरक्षित ठेवू शकता.

महत्त्वाची टीप: स्वतःच्या मोबाईलवरून ही संपूर्ण प्रक्रिया केल्यास तुम्हाला एक रुपयाही खर्च करण्याची गरज नाही. ही सेवा पूर्णपणे निःशुल्क आहे. घरातील तरुण मुले किंवा नातवंडे आपल्या घरातील आजी-आजोबांचे हे काम सहज करून देऊ शकतात.

• स्वतःला जमले नाही तर काय? (सेवा केंद्रातील सुविधा)
ज्या लाभार्थ्यांकडे स्मार्टफोन नाही, किंवा ज्यांना ॲप वापरणे अवघड वाटते, त्यांनी अजिबात काळजी करण्याची गरज नाही. शासनाने अशा व्यक्तींसाठी पर्यायी ऑफलाइन सुविधाही उपलब्ध करून दिली आहे. तुम्ही खालीलपैकी कोणत्याही जवळच्या केंद्रावर जाऊन हे काम करून घेऊ शकता:
ग्रामपंचायत कार्यालय: (येथे कॉम्प्युटर ऑपरेटर तुम्हाला मदत करतील)
ग्राम महसूल अधिकारी (तलाठी कार्यालय)
सेतू सुविधा केंद्र (Setu Seva Kendra)
आपले सरकार सेवा केंद्र (CSC Center)
नागरी सुविधा केंद्र

(अतिशय महत्त्वाचे): जर तुम्ही सेवा केंद्रामार्फत (CSC/Setu) हयात प्रमाणपत्र काढले, तर यासाठी शासनाने किमान ५० रुपये सेवा शुल्क निर्धारित केले आहे. जर कोणत्याही केंद्र चालकाने तुमच्या इच्छेविरुद्ध यापेक्षा अधिक पैशांची मागणी केली, तर तुम्ही थेट संबंधित अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करू शकता.

• शासनाचे उत्तम नियोजन: गावोगावी मिळणार मदत
सर्वसामान्यांना या तंत्रज्ञानाचा लाभ घेता यावा यासाठी शासनाने व्यापक तयारी केली आहे.

मास्टर ट्रेनर: प्रत्येक जिल्हा, तालुका व गावपातळीवर या प्रक्रियेचे प्रशिक्षण देण्यासाठी ‘मास्टर ट्रेनर’ नियुक्त करण्यात आले आहेत.
घरपोच सेवा (Doorstep Service): तलाठी, ग्रामसेवक, ग्रामपंचायत कर्मचारी, आणि VLE (Village Level Entrepreneur) यांना प्रशिक्षण दिले जात आहे. हे कर्मचारी गरज पडल्यास लाभार्थ्यांच्या घरी जाऊन त्यांना ही प्रक्रिया समजावून सांगतील व प्रमाणपत्र काढून देतील.

डॅशबोर्ड आणि मॉनिटरिंग: कोणत्या जिल्ह्यात किती लाभार्थ्यांचे प्रमाणपत्र जमा झाले, याचा रिअल-टाइम (Real-time) आढावा घेण्यासाठी शासनाने विशेष डॅशबोर्ड तयार केला आहे.
हेल्पडेस्क: तांत्रिक अडचणी सोडवण्यासाठी राज्यस्तरावर हेल्पडेस्क आणि जिल्हाधिकारी स्तरावर दर आठवड्याला आढावा बैठका घेतल्या जाणार आहेत.

• काही महत्त्वाच्या सूचना (Important Instructions)
पेन्शन बंद होण्याचा धोका: शासनाने ठरवून दिलेल्या नियमित कालावधीत हयात प्रमाणपत्र (Life Certificate) सादर करणे अत्यंत बंधनकारक आहे. मुदत चुकल्यास तुमचे अनुदान किंवा पेन्शन तात्पुरती बंद होऊ शकते. त्यामुळे वेळेत प्रमाणपत्र सादर करा.
बायोमेट्रिकचा पर्याय: जर वयोमानामुळे मोबाईल ॲपवर ‘चेहरा ओळख’ (Face capture) फेल होत असेल किंवा बोटांचे ठसे जुळत नसतील, तर जवळच्या ‘आपले सरकार सेवा केंद्रावर’ जाऊन बायोमेट्रिक (Biometric Machine) द्वारे प्रयत्न करावा.
तक्रार निवारण: काही अडचण आल्यास किंवा ॲप चालत नसल्यास तुम्ही तुमच्या ग्रामपंचायतीत, तहसील कार्यालयात किंवा थेट जिल्हा समाजकल्याण अधिकारी यांच्याशी संपर्क साधू शकता.

• हे ॲप वापरणे का फायद्याचे आहे?
वेळेची मोठी बचत: आता तहसील किंवा बँकेच्या लांबच लांब रांगांमध्ये उभे राहण्याची गरज नाही.
पैशांची बचत: स्वतः किंवा कुटुंबीयांच्या मदतीने केल्यास हे काम १००% मोफत आहे.

वयोवृद्धांसाठी सोयीस्कर: आजारी, अशक्त आणि दिव्यांग लाभार्थ्यांसाठी घरबसल्या काम होण्याची सोय हे एका मोठ्या वरदानापेक्षा कमी नाही.
पेन्शन वेळेवर मिळेल: प्रमाणपत्र त्वरित आणि डिजिटल पद्धतीने जमा झाल्यामुळे पेन्शन प्रक्रियेत कोणताही खंड पडणार नाही.

संदर्भ- https://govtgr.com