साईबाबांच्या प्रकटभूमीचा आध्यात्मिक वारसा; धूपखेडा बनत आहे भाविकांचे नवे श्रद्धास्थान

वाशिम जिल्ह्यातील साईबाबांच्या प्रकटभूमीचा आध्यात्मिक वारसा; धूपखेडा बनत आहे भाविकांचे नवे श्रद्धास्थान

धूपखेडा (ता. पैठण, जि. छत्रपती संभाजीनगर) : शिर्डीतील साईबाबा मंदिराला दररोज हजारो भाविक भेट देतात. मात्र, साईबाबांच्या जीवनातील महत्त्वाच्या घटनांशी संबंधित असलेले पैठण तालुक्यातील धूपखेडा हे गावही आज "साईबाबांची प्रकटभूमी" म्हणून देशभरातील भाविकांचे लक्ष वेधून घेत आहे. साईबाबांनी आयुष्यातील प्रारंभीचा काही काळ येथे व्यतीत केल्याची परंपरा असून, याच ठिकाणी त्यांच्या वास्तव्याच्या अनेक आठवणी आजही जतन करण्यात आल्या आहेत.

गावाच्या प्रवेशद्वारापासून काही अंतरावर असलेल्या साईबाबांच्या मंदिरात, त्यांनी वास्तव्यास असताना रात्री विश्रांती घेतलेल्या जागेवरच मंदिर उभारण्यात आले आहे, अशी स्थानिकांची श्रद्धा आहे. संगमरवरी मूर्ती, पादुका, पालखी रथ आणि अखंड प्रज्वलित धुनी ही मंदिराची प्रमुख आकर्षणे आहेत.

मंदिरात साईबाबांच्या वापरातील दगडी पाट व चिलीम काचेच्या पेटीत जतन करण्यात आले आहेत. तसेच, २० नोव्हेंबर २००८ रोजी काढलेल्या एका छायाचित्रात वृक्षाखाली पडलेली सावली ही साईबाबांचीच असल्याची भाविकांची श्रद्धा आहे.

मंदिराच्या परिसरात साईबाबांचे शिष्य आणि तत्कालीन ग्रामधिकारी चांद पटेल यांची मजार आहे. याच ठिकाणी असलेल्या कडुनिंबाच्या झाडाखाली साईबाबा भक्तांना भेटत असत, अशी परंपरा सांगितली जाते. या झाडाची पाने गोड लागतात; तसेच साईबाबांनी चांद पटेल यांना दिलेल्या पोपटाचे वंशज आजही येथे वास्तव्य करत असल्याची स्थानिकांची श्रद्धा आहे.

धूपखेड्याचे महत्त्व ‘श्री साईसच्चरित’ या अधिकृत साईचरित्रातही नमूद करण्यात आले आहे. त्यानुसार, औरंगाबादच्या प्रवासादरम्यान चांद पटेल यांची हरवलेली घोडी शोधून देताना त्यांची बालफकीर साईबाबांशी भेट झाली. त्यानंतर चांद पटेल यांच्या आग्रहावरून साईबाबा त्यांच्या घरी राहिले आणि पुढे त्यांच्या नातलगांच्या विवाहसोहळ्यासाठी शिर्डीत गेले. तेथे खंडोबा मंदिराचे पुजारी म्हाळसापती यांनी "या साई" अशी हाक मारल्यानंतर त्यांना "साईबाबा" हे नाव प्राप्त झाले, असा उल्लेख साईचरित्रात आहे.

धूपखेड्यात साईबाबांनी नेमका किती काळ वास्तव्य केले याची अधिकृत नोंद नसली, तरी ग्रामस्थांच्या मते त्यांनी येथे सुमारे सहा ते सात वर्षे घालवली. दर गुरुवारी मंदिरात महाआरती होत असून, सर्व धर्म आणि समाजातील भाविक मोठ्या श्रद्धेने सहभागी होतात.

पर्यटनाच्या दृष्टीने महत्त्व

धूपखेडा हे पैठणपासून सुमारे २२ किलोमीटर, तर छत्रपती संभाजीनगरपासून ३२ किलोमीटर अंतरावर आहे. पैठण आणि गंगापूर येथून एसटी बसची सुविधा उपलब्ध असून खासगी वाहनानेही मंदिरापर्यंत सहज पोहोचता येते.

धार्मिक इतिहास, श्रद्धा आणि ग्रामीण पर्यटन यांचा संगम अनुभवायचा असल्यास धूपखेडा हे ठिकाण भाविकांसाठी आणि पर्यटनप्रेमींसाठी निश्चितच एक महत्त्वाचे आध्यात्मिक पर्यटनस्थळ ठरत आहे.

संदर्भ - https://pilgrimdata.in