अंतराळात ‘स्पेस वॉक’ करणाऱ्या पहिल्या महिला ठरल्या स्वेतलाना साव्हित्स्काया

मॉस्को : अंतराळ संशोधनाच्या इतिहासात २५ जुलै हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. याच दिवशी १९८४ मध्ये सोव्हिएत संघाच्या धाडसी अंतराळवीर स्वेतलाना साव्हित्स्काया यांनी अंतराळात ‘स्पेस वॉक’ करणाऱ्या जगातील पहिल्या महिला ठरण्याचा ऐतिहासिक मान मिळवला. त्यांच्या या कामगिरीने अंतराळ विज्ञानाच्या क्षेत्रात महिलांच्या क्षमतेची नवी ओळख निर्माण केली.

स्वेतलाना साव्हित्स्काया यांनी सोव्हिएत संघाच्या ‘सल्यूट-७’ अंतराळ स्थानकाबाहेर सुमारे साडेतीन तास अंतराळ भ्रमण केले. अंतराळातील अत्यंत कठीण आणि आव्हानात्मक परिस्थितीत त्यांनी धैर्याने काम करत विविध वैज्ञानिक प्रयोग यशस्वीरीत्या पूर्ण केले. विशेषतः निर्वात वातावरणात धातू कापणे, वेल्डिंग करणे आणि धातूंवर प्रक्रिया करण्यासंबंधी तंत्रज्ञानाची चाचणी घेणे, हे त्यांच्या मोहिमेचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट होते.

अंतराळात ‘स्पेस वॉक’ करणे हे अत्यंत जोखमीचे आणि तांत्रिक कौशल्याची कसोटी पाहणारे काम असते. पृथ्वीच्या वातावरणाबाहेरील निर्वात स्थिती, अत्यल्प गुरुत्वाकर्षण आणि अंतराळातील प्रतिकूल परिस्थिती यांचा सामना करत अंतराळवीरांना अत्यंत काळजीपूर्वक काम करावे लागते. अशा परिस्थितीत साव्हित्स्काया यांनी दाखवलेले धैर्य, कौशल्य आणि आत्मविश्वास विशेष उल्लेखनीय ठरला.

त्यांच्या या ऐतिहासिक कामगिरीमुळे अंतराळ मोहिमांमध्ये महिलांची भूमिका अधिक ठळकपणे समोर आली. महिलाही विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि अंतराळ संशोधनासारख्या आव्हानात्मक क्षेत्रात पुरुषांइतक्याच सक्षमपणे योगदान देऊ शकतात, हा महत्त्वपूर्ण संदेश त्यांच्या कामगिरीतून जगाला मिळाला.

स्वेतलाना साव्हित्स्काया यांची ही कामगिरी केवळ एका अंतराळवीराची वैयक्तिक उपलब्धी नव्हती, तर ती अंतराळ संशोधनातील महिलांच्या सहभागाच्या दृष्टीने एक ऐतिहासिक मैलाचा दगड ठरली. त्यांच्या धाडसी कार्यामुळे पुढील पिढीतील अनेक महिला अंतराळवीर आणि वैज्ञानिकांना प्रेरणा मिळाली. आजही त्यांचे नाव अंतराळ विज्ञानाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण आणि प्रेरणादायी अध्याय म्हणून आदराने घेतले जाते.

-संकलित