विहिरीतून प्रकटलेल्या गणरायाचे आंबोडे येथील सिद्धिविनायक मंदिर; भाविकांचे श्रद्धास्थान

धुळे तालुक्यातील आंबोडे परिसरात असलेले श्री सिद्धिविनायक गणपती मंदिर हे भाविकांचे श्रद्धास्थान म्हणून ओळखले जाते. मंदिराची आगळीवेगळी रचना, विहिरीशी जोडलेले गर्भगृह आणि गणपतीची मूर्ती विहिरीतून प्रकट झाल्याची स्थानिक आख्यायिका यामुळे या मंदिराला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

स्थानिक माहितीनुसार, या ठिकाणी पूर्वी एक विहीर होती. एका शेतकऱ्याला स्वप्नामध्ये श्री गणेशाचा दृष्टांत झाला. ‘मी या विहिरीत आहे, मला बाहेर काढून माझी स्थापना करा,’ असा दृष्टांत झाल्याची आख्यायिका सांगितली जाते. त्यानंतर विहिरीमध्ये गणेशमूर्ती आढळून आल्याचे स्थानिक भाविक सांगतात. या घटनेनंतर येथे गणेशमंदिर उभारण्यात आले आणि कालांतराने हे ठिकाण भाविकांच्या श्रद्धेचे केंद्र बनले.

सुरुवातीच्या काळात येथे साध्या पत्र्याच्या शेडमध्ये गणेशमूर्तीची पूजा-अर्चा केली जात होती. भाविकांची श्रद्धा वाढत गेल्यानंतर मंदिराचा विकास करण्यात आला. आज मंदिराला आकर्षक स्वरूप प्राप्त झाले असून, परिसरातील नागरिक तसेच दूरवरून येणारे गणेशभक्त येथे दर्शनासाठी येतात.

या मंदिराचे सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य म्हणजे गर्भगृहाची रचना विहिरीच्या परिसराशी जोडलेली आहे. मंदिरात प्रवेश केल्यानंतर पायऱ्यांनी खाली उतरून गणरायाचे दर्शन घ्यावे लागते. पावसाळ्यात विहिरीमध्ये पाण्याची पातळी वाढल्यानंतर त्याचा परिणाम गर्भगृहातही जाणवतो. त्यामुळे मंदिराची रचना इतर पारंपरिक गणेश मंदिरांपेक्षा वेगळी असल्याचे दिसून येते.

मंदिराशी संबंधित अनेक लोकश्रद्धा आणि आख्यायिका आजही परिसरात सांगितल्या जातात. पूर्वी गणरायाला विहिरीतील पाण्याने स्नान घालण्यासाठी जलपर्‍या येत असल्याचीही स्थानिक लोककथा प्रचलित आहे. या कथा ऐतिहासिक पुराव्यांपेक्षा स्थानिक श्रद्धा व लोकपरंपरेचा भाग म्हणून पाहिल्या जातात.

गणेश चतुर्थी, संकष्टी चतुर्थी आणि अंगारकी संकष्टीच्या दिवशी मंदिरात भाविकांची विशेष गर्दी होते. गणरायाच्या दर्शनासाठी भाविक मोठ्या श्रद्धेने येथे येतात. नवस, मनोकामना आणि धार्मिक विधींसाठीही अनेक भक्त मंदिराला भेट देतात.

आंबोडे परिसरातील हे मंदिर केवळ धार्मिक स्थळ म्हणून नव्हे, तर स्थानिक लोकश्रद्धा, परंपरा आणि वैशिष्ट्यपूर्ण वास्तुरचनेचा संगम म्हणूनही महत्त्वाचे ठरत आहे. धुळे जिल्ह्यातील धार्मिक व पर्यटनस्थळांच्या यादीत या मंदिराचा समावेश करून त्याचा इतिहास, आख्यायिका आणि वैशिष्ट्ये अधिक व्यापकपणे लोकांसमोर आणण्याची गरज आहे.

“विहिरीतून प्रकटलेला गणराया आणि भूमिगत गर्भगृहाची अनोखी रचना” हे आंबोडे येथील श्री सिद्धिविनायक मंदिराचे सर्वात मोठे आकर्षण असून, भक्तांच्या श्रद्धेने हे स्थान दिवसेंदिवस अधिक प्रसिद्ध होत आहे.