ज्येष्ठ नागरिकांसाठी रेल्वेच्या विशेष सुविधा; प्रवास होणार अधिक सुरक्षित, सुलभ आणि आरामदायी

भारतीय रेल्वेने ज्येष्ठ नागरिकांचा प्रवास अधिक सन्मानपूर्वक आणि सोयीस्कर व्हावा, यासाठी अनेक विशेष सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत. त्यातील महत्त्वाच्या बाबी पुढीलप्रमाणे आहेत:
ठळक मुद्दे
भाड्यात विशेष सवलत
रेल्वेच्या नियमानुसार ६० वर्षे व त्यावरील पुरुष ज्येष्ठ नागरिकांना रेल्वे भाड्यात ४० टक्के, तर ५८ वर्षे व त्यावरील महिला ज्येष्ठ नागरिकांना ५० टक्के सवलत देण्याची तरतूद करण्यात आली होती. ही सवलत मेल, एक्स्प्रेस, राजधानी, शताब्दी, जनशताब्दी आणि दुरांतोसह विविध गाड्यांमध्ये लागू होती.
आरक्षणावेळी स्वयंचलित लोअर बर्थ
संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली (PRS) अंतर्गत उपलब्धतेनुसार ज्येष्ठ नागरिक आणि ४५ वर्षांवरील महिला प्रवाशांना लोअर बर्थला प्राधान्य दिले जाते. आरक्षण करताना स्वतंत्र मागणी नोंदवली नसली तरी ही सुविधा उपलब्ध होऊ शकते.
लोअर बर्थसाठी स्वतंत्र राखीव कोटा
स्लीपर, एसी-३ टियर आणि एसी-२ टियर डब्यांमध्ये प्रत्येक कोचमध्ये दोन लोअर बर्थ ज्येष्ठ नागरिक, ४५ वर्षांवरील महिला आणि गर्भवती महिलांसाठी राखीव ठेवण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे या प्रवाशांना अधिक आरामदायी प्रवासाची संधी मिळते.
उपनगरीय रेल्वेमध्ये विशेष आसनव्यवस्था
मध्य आणि पश्चिम रेल्वेच्या उपनगरीय मार्गांवर ठराविक वेळेत ज्येष्ठ नागरिकांसाठी स्वतंत्र आसनांची व्यवस्था करण्यात आली आहे, ज्यामुळे गर्दीच्या वेळेतही त्यांना प्रवास करणे अधिक सोपे होते.
स्थानकांवर व्हीलचेअरची सुविधा
अनेक रेल्वे स्थानकांवर ज्येष्ठ नागरिकांसाठी व्हीलचेअरची सुविधा उपलब्ध असून, आवश्यकतेनुसार हमालांच्या (कुली) मदतीने ही सेवा पुरविण्यात येते.
मोफत बॅटरीवर चालणाऱ्या वाहनांची सुविधा
मोठ्या रेल्वे स्थानकांवर ज्येष्ठ नागरिक आणि दिव्यांग प्रवाशांसाठी मोफत बॅटरी ऑपरेटेड वाहनांची सुविधा उपलब्ध करून देण्याच्या सूचना रेल्वे प्रशासनाने दिल्या आहेत. यामुळे प्लॅटफॉर्मवरील लांब अंतर सहज पार करता येते.
प्रवासादरम्यान रिकामा लोअर बर्थ मिळण्याची सुविधा
रेल्वे सुटल्यानंतर एखादा लोअर बर्थ रिकामा असल्यास आणि ज्येष्ठ नागरिकाला वरचा किंवा मधला बर्थ मिळाला असेल, तर टीटीईला तो रिकामा लोअर बर्थ संबंधित ज्येष्ठ नागरिकाला देण्याचे अधिकार आहेत.
आरक्षण केंद्रांवर स्वतंत्र किंवा प्राधान्य काउंटर
प्रवासी आरक्षण केंद्रांमध्ये मागणीच्या प्रमाणानुसार ज्येष्ठ नागरिकांसाठी स्वतंत्र अथवा प्राधान्य आरक्षण काउंटरची व्यवस्था केली जाते. त्यामुळे आरक्षणासाठी प्रतीक्षा वेळ कमी होण्यास मदत होते.
महत्त्वाचे
या सुविधांचा उद्देश ज्येष्ठ नागरिकांना रेल्वे प्रवासात सुरक्षितता, सन्मान, आराम आणि सुलभता प्रदान करणे हा असून, आरक्षण करताना किंवा प्रवासादरम्यान या सुविधांचा लाभ घेण्याचे आवाहन रेल्वे प्रशासनाने केले आहे.