सोलापूरची वैशिष्ट्यपूर्ण सिद्धेश्वर यात्रा

मकर संक्रांतीच्या आसपास होणारी सोलापूरची सिद्धेश्वर यात्रा हा केवळ एक उत्सव नसून, ती सोलापूर शहराची ओळख आहे. सुमारे ९०० वर्षांची गौरवशाली परंपरा लाभलेला हा एक मोठा धार्मिक आणि सामाजिक सोहळा आहे.

श्री सिद्धेश्वर महाराज हे सोलापूर शहराचे ग्रामदैवत. सिद्धरामेश्वर हे बाराव्या शतकातील एक महान शिवभक्त आणि लिंगायत संप्रदायाचे संत होते. त्यांनी कर्मयोग आणि समाजसेवेचा संदेश दिला. त्यांनी सोलापुरात ६८ शिवलिंगांची स्थापना केली आणि शहराच्या पाणीपुरवठ्यासाठी मोठा तलाव बांधला.

सिद्धेश्वर यात्रा हे धार्मिक सलोख्याचे प्रतीक आहे. कारण यामध्ये सर्व धर्माचे लोक एकत्र येऊन सहभाग घेतात. ही यात्रा मकर संक्रांतीच्या आसपास (साधारणपणे १३ ते १५ जानेवारी) सुरू होते आणि सुमारे १५ दिवस चालते. यातील मुख्य धार्मिक विधी असे असतात - 

तैलाभिषेक (पहिला दिवस) : यात्रेची सुरुवात सात नंदीध्वजांच्या तैलाभिषेकाने होते. १४ जानेवारी २०२६ रोजी मुख्य विधी सुरू झाले आहेत.

अक्षता सोहळा (मुख्य दिवस - १४ जानेवारी) : हा यात्रेतील सर्वांत महत्त्वाचा विधी असतो. तो दर वर्षी मकर संक्रांतीला होतो.

आख्यायिका : अशी कथा आहे, की कुंभार कन्येने सिद्धरामेश्वरांच्या शिकवणीने प्रेरित होऊन त्यांच्याशी विवाह करण्याची इच्छा व्यक्त केली होती.

सिद्धरामेश्वर ब्रह्मचारी असल्याने, त्यांनी त्या कन्येला आपल्या योगदंडाशी (योगकाठी) विवाह करण्यास सांगितले. याच प्रतीकात्मक विवाहाचे स्मरण म्हणून यात्रेत सजवलेल्या बांबूच्या काठ्यांना (नंदीध्वज) वर-वधू मानले जाते आणि त्यांची मिरवणूक काढली जाते.

होम प्रज्ज्वलन (तिसरा दिवस) : अक्षता सोहळ्यानंतर पवित्र अग्नी (होम) प्रज्ज्वलित केला जातो. तो यात्रेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

आतषबाजी (चौथा दिवस) : यात्रेच्या चौथ्या दिवशी भव्य आतषबाजी केली जाते. ते भक्तांसाठी मोठे आकर्षण असते. 

इतर आकर्षणे

नंदीध्वजाची मिरवणूक : मानाचे सात नंदीध्वज हिरेबोळीच्या वाड्यापासून निघून मिरवणुकीने मंदिर परिसरात येतात आणि तलावाभोवती प्रदक्षिणा घालतात.

भव्य जत्रा (गड्डा) : मंदिर परिसरातील गड्डा मैदानावर मोठी जत्रा भरते. तिथे खेळणी, खाद्यपदार्थ आणि विविध दुकाने असतात.

रंगीत रांगोळ्या : भाविकांच्या स्वागतासाठी मैदानावर मोठ्या आणि कलात्मक रांगोळ्या काढल्या जातात.

पशुप्रदर्शन : या यात्रेनिमित्त मोठे पशुप्रदर्शनदेखील (जनावरांचा बाजार) भरवले जाते.

महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशमधून लाखो भाविक दर्शनासाठी आणि या सोहळ्यात सहभागी होण्यासाठी सोलापुरात येतात.