बळीराजाचा जिवाभावाचा सखा ‘सर्जा-राजा’; पोळ्यातून कृतज्ञतेचा जागर!

शेतकरी आणि बैलाच्या अतूट नात्याचा उत्सव; कृषी संस्कृती, कृतज्ञता व मुक्या जीवांवरील प्रेमाचा संदेश महाराष्ट्राच्या कृषी संस्कृतीत अत्यंत महत्त्वाचे स्थान असलेला बैलपोळा सण यंदाही पारंपरिक उत्साहात साजरा करण्यात येणार आहे. वर्षभर शेतकऱ्याच्या खांद्याला खांदा लावून शेतात राबणाऱ्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याबरोबरच बळीराजाच्या कष्टाचा सन्मान करण्याचा हा दिवस आहे.

शेतीप्रधान संस्कृतीत बैल हा केवळ शेतातील कामाचा साथीदार नसून शेतकरी कुटुंबाचा एक अविभाज्य सदस्य मानला जातो. उन्हाळा, पावसाळा असो अथवा संकटाची परिस्थिती, शेतकऱ्यासोबत बैलजोडी वर्षभर शेतात कष्ट करत असते. या कष्टकरी सोबत्याप्रती प्रेम आणि ऋण व्यक्त करण्यासाठी पोळ्याच्या दिवशी बैलांना विश्रांती देण्याची परंपरा आहे.

पोळ्याच्या दिवशी बैलांना नदी, तलाव किंवा विहिरीवर नेऊन स्नान घातले जाते. त्यांच्या शिंगांना रंग लावून आकर्षक सजावट केली जाते. अंगावर झूल चढवून, गळ्यात घुंगरांच्या माळा घालून बैलांची पूजा केली जाते. त्यानंतर पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवून त्यांना प्रेमाने भरवले जाते. गावागावांत बैलांची मिरवणूक काढून हा सण उत्साहात साजरा केला जातो.

पोळा हा केवळ सण नसून शेतकरी, बैल, माती आणि निसर्ग यांच्यातील अतूट नात्याचे प्रतीक आहे. आज शेतीमध्ये आधुनिक यंत्रांचा वापर वाढला असला तरी सर्जा-राजाप्रती असलेली शेतकऱ्याची आत्मीयता आणि कृतज्ञता कायम आहे.

दरम्यान, पोळ्याच्या निमित्ताने शेतकऱ्यांच्या कष्टांची जाणीव समाजाने ठेवणे गरजेचे आहे. निसर्गाच्या लहरीपणाशी, वाढत्या उत्पादन खर्चाशी आणि शेतीमालाच्या बाजारभावातील चढ-उतारांशी सामना करत बळीराजा अन्नधान्य निर्माण करण्याचे आपले कर्तव्य आजही प्रामाणिकपणे पार पाडत आहे. शेतकऱ्याच्या घामाचा सन्मान करणे आणि त्याच्या कष्टाला योग्य दाद देणे, हीच पोळ्याच्या सणाची खरी भावना ठरावी.

श्रमाचा सन्मान, मुक्या जीवांवरील प्रेम आणि निसर्गाप्रती कृतज्ञता जपण्याचा संदेश देणाऱ्या या सणाच्या निमित्ताने सर्व शेतकरी बांधवांना, त्यांच्या कुटुंबीयांना तसेच सर्जा-राजाला बैलपोळ्याच्या हार्दिक शुभेच्छा!

“बळीराजाच्या घामाला सलाम आणि सर्जा-राजाच्या त्यागाला मानाचा मुजरा!”