अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश पसरविणारा साक्षरता दिन ८ सप्टेंबर रोजी आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन; शिक्षणातून सक्षम समाजनिर्मितीचा संकल्प.

शिक्षण हा प्रत्येक व्यक्तीचा मूलभूत अधिकार असून साक्षरता ही व्यक्तीच्या सामाजिक, आर्थिक आणि बौद्धिक विकासाची महत्त्वाची पायरी आहे. अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचविण्याच्या उद्देशाने दरवर्षी ८ सप्टेंबर हा आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन म्हणून साजरा केला जातो.

जगभरातील नागरिकांमध्ये साक्षरतेचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) यांच्या पुढाकाराने हा दिवस साजरा केला जातो. केवळ वाचता-लिहिता येणे म्हणजे साक्षरता नसून दैनंदिन जीवनात ज्ञानाचा योग्य वापर करणे, माहिती समजून घेणे, निर्णय घेणे आणि आत्मविश्वासाने समाजात वावरणे, यालाही आधुनिक साक्षरतेमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

साक्षर व्यक्ती आपल्या हक्कांविषयी जागरूक राहते तसेच शासनाच्या विविध योजना, सुविधा आणि उपक्रमांचा लाभ घेण्यास सक्षम होते. शिक्षणामुळे रोजगाराच्या संधी वाढतात, आर्थिक परिस्थितीत सुधारणा होते आणि व्यक्तीच्या सर्वांगीण विकासाला चालना मिळते. त्यामुळे समाजातील प्रत्येक व्यक्तीपर्यंत शिक्षण आणि ज्ञान पोहोचविणे ही काळाची गरज आहे.

ग्रामीण भाग, वंचित घटक, महिला तसेच शिक्षणापासून दूर राहिलेल्या नागरिकांमध्ये साक्षरतेचे प्रमाण वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविणे आवश्यक आहे. डिजिटल युगात डिजिटल साक्षरतेलाही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले असून मोबाईल, इंटरनेट, ऑनलाइन सेवा आणि डिजिटल व्यवहारांचा सुरक्षित व योग्य वापर करण्याचे ज्ञान प्रत्येकाला असणे गरजेचे आहे.

“प्रत्येक हातात पुस्तक, प्रत्येक मनात ज्ञान आणि प्रत्येक घरात शिक्षण” हा संकल्प प्रत्यक्षात आणण्यासाठी समाजातील प्रत्येक घटकाने योगदान देणे आवश्यक आहे. साक्षर समाज हा सक्षम, आत्मनिर्भर आणि प्रगत राष्ट्राच्या निर्मितीचा भक्कम पाया आहे.

आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिनानिमित्त शिक्षणाचे महत्त्व जनमानसात रुजवून “शिक्षित व्यक्ती – सक्षम समाज – विकसित राष्ट्र” या दिशेने वाटचाल करण्याचा संकल्प करण्याची गरज आहे.